Golden Jubilee
Leh
Hattuom Maban Diing
Mr. Khai Minthang
Oxford, Mississippi
(Tami article pen Tangpijol Presbyterian Church Golden Jubilee a kagel ahia, March 04, 2008 a ka hahkhiet ahi hi)
THUMASA: Amasapenin, iittahmai khomipite leh Hattuom mite zousie USA apat Pasian minin Golden Jubilee Chibai kang bawl masa hi. Pasian in thupina leh minthanna zousie tangta hen! Pasian tanga hing na panpi a machieng I lam-et un tuni tana tawlnga lou keei a ma ang pui zing ziehin Ebenezer Pasian min phat in umta hen.
Hattuom dinkhiet zou kum 50 bang hing chingta ahi chiengin khangkhat mama ahita chithei ahi hi. Mimasa bangza amakhat in hanmuol ang liemsan nua ua, tuni'a eite'n tambang guolnop (Jubilee) ibawl theite i ngaisut chiengun hampha i kisa ua, Hattuom phutkhete leh lamkai masate zatatna a sang deudeu hi. Kum 50 sungin mi tampite'n shina hanmuol ang liemsan ua,tampite'n Jesu Krist minin bawlsietna leh hamsatna ana tuoh ua, kikhelna tampi ina tuoh ban uah i tuohtou be nalai diing uhi. Tam kikhelna pen aselam hilou a ahoilam a kikhelna ang hitheina diingin pan ila diing uhi. Hattuom sunga mawpuohna leh nasepte zong khangthate khut ah awlawl in ang umta a, i chitna zieh hilou in eite khanga hing umta ahimanin Hattuom phutkhe masate leh eima khuo a Jesu nuazui diinga na kipekhete sulnua izui ua, a ngimnate uh, a vision te uleh a sepman nawnloute uh sem diinga tuni'a Golden Jubilee in ang hanthawn kia diingin mizousie i kihanthawn nuom uhi. Kum 50 pen tahsa hiin hagau hitaleh pichin ahunta in kathei hi. Bangteng hileh "Golden Jubilee leh Hattuom Maban Diing" chia kang thupi teelkhiet tungtawn in i ngaidante leh thumu dante themkhat kikum lei chi'a tam article kang gel ahi hi.
MIELNUOI AH: I tangthu te i-et chingin bangma gen diing inei sih ua, tumasang kum 1000 lai in Zomite ana umkha de aw chi zong dohna bawlthei diing khat abang mai hi. Tuni'a be leh phung a khangthu sutna inei vangun khang 50 tan sut thei diing be leh phung ium naisih uhi. Khanglui laiin Pusa Pasa na bie in, sing leh suong ina bie uhi. Pasian numnem khat leh pasien gilou honpi khat ina bie uhi. Pasian tahtah pen "Tung Pasian, Lungzai, Sian Mang," etc. chite ina chi ua, ang hepitu, iittu, siemte, kemtu leh suongtu in ina nei uhi. Hilezong tuami Pasian thupi leh ang siemtu hinapi in dawi leh kau bete ina hi ua, pusa pasa bete ina hi uhi. Isaiah 14: 12-14 a dinmun kituna zieh a vantunga gal ahing umtah chiengin 'Zinglam tapa'(Latin ah 'Lucifer' Hebrew a 'Heilel') leh a kaizatamte leitung ah ang kinawdoh ta uhi.(1) Tuahun apat in lim leh guong tuomtuom a hing kilang in, leitung mi tampi leh Zomite i Tung Pasian apat ang na pawtmangpi hi. Lucifer pen Pasian banglou in lungzai leh hepisiem hilou in misane, lungtom, zauhuoi leh gimnei in ang kilanga, kum zatampi ama henkolbu in mielnuoi ah ina um uhi. Tua Dawi gilou leh gimnei in Tung Pasian lungzai tawh i kikal ah hing dinte in mielnuoi ah ang koi a, i beidot leh chimaw manin dawi leh kaute na hahol in shisan in ana bie ua, dawi leh kaute zauna in biehdan leh lungkimsah dan chituom tuomin a hinkhuo uh ina zang ua, dawi leh kaute'n lah hingna dawm tuonlou in angna neh thuthu zel ua, dawi ha-vangkaala suohta sunsunte zong zauna leh lungkhamna in a pumdim ua, lam-etna kichi mawng mawng ina nei sih uhi.
KHANLAWNA THUPI: Kumzalom 19 tawpkuon lai vel in Mangkang kumpi in Zomite teenna gamkuom - India, Burma leh Bangladesh ang vaihawm khum ua, tuatawh kizui in Pasian thu haichi bangin angtu ua, khanlawna nasatah ang tun hi. Kumzalom 20 kipatchil lai velin Mallang/Sahlang (Northern) gama teeng Zomite teena gam ah Pasian thu haichi bangin angtu panta uhi. Pasian in mielnuoi a umte a Khantanhoi tawh ang kaithou a, vaah thupi ang peta hi. 1910 vel in Rev J.H. Cope in Roman laimal tawh kituoh diingin Zou laimal ang phuokhie hi.(2) Tuana patin lailamah khanlawna tampi ineita ua, tutan ah tua laimal kibawlkhiet ziehin sil tampi ah phattuomna inei ua, khomuna leh khantouna khatin ingalaw uhi. Khangthute ihing chiemte theita ua, thu leh laa tuomtuomte ihing chiemte theita uhi. Khantanhoi (Gospel) ziehin laimal kichien kammal kichien ihing neita uhi. Mangkang kumpite vaihawmna nuoiah Zomite'n khuo ihing muta ua, leitung galpi nina (World War II) apat Mangkang, Mangvom leh leitung mi dangdangte ihing muta ua, khantouna leh tawndan a kilamdanna ihing neita uhi. Nidanglai a khokhat leh khokhat, hamkhat leh hamkhat te gal leh sa a ina kinei vangun tuni chiengin itengkhawm theita ua, "Van Mang naubanga a kaana Kalvari ah piendang tuomsih uh" ichi theita uhi.
MIELNUOI AH: I tangthu te i-et chingin bangma gen diing inei sih ua, tumasang kum 1000 lai in Zomite ana umkha de aw chi zong dohna bawlthei diing khat abang mai hi. Tuni'a be leh phung a khangthu sutna inei vangun khang 50 tan sut thei diing be leh phung ium naisih uhi. Khanglui laiin Pusa Pasa na bie in, sing leh suong ina bie uhi. Pasian numnem khat leh pasien gilou honpi khat ina bie uhi. Pasian tahtah pen "Tung Pasian, Lungzai, Sian Mang," etc. chite ina chi ua, ang hepitu, iittu, siemte, kemtu leh suongtu in ina nei uhi. Hilezong tuami Pasian thupi leh ang siemtu hinapi in dawi leh kau bete ina hi ua, pusa pasa bete ina hi uhi. Isaiah 14: 12-14 a dinmun kituna zieh a vantunga gal ahing umtah chiengin 'Zinglam tapa'(Latin ah 'Lucifer' Hebrew a 'Heilel') leh a kaizatamte leitung ah ang kinawdoh ta uhi.(1) Tuahun apat in lim leh guong tuomtuom a hing kilang in, leitung mi tampi leh Zomite i Tung Pasian apat ang na pawtmangpi hi. Lucifer pen Pasian banglou in lungzai leh hepisiem hilou in misane, lungtom, zauhuoi leh gimnei in ang kilanga, kum zatampi ama henkolbu in mielnuoi ah ina um uhi. Tua Dawi gilou leh gimnei in Tung Pasian lungzai tawh i kikal ah hing dinte in mielnuoi ah ang koi a, i beidot leh chimaw manin dawi leh kaute na hahol in shisan in ana bie ua, dawi leh kaute zauna in biehdan leh lungkimsah dan chituom tuomin a hinkhuo uh ina zang ua, dawi leh kaute'n lah hingna dawm tuonlou in angna neh thuthu zel ua, dawi ha-vangkaala suohta sunsunte zong zauna leh lungkhamna in a pumdim ua, lam-etna kichi mawng mawng ina nei sih uhi.
KHANLAWNA THUPI: Kumzalom 19 tawpkuon lai vel in Mangkang kumpi in Zomite teenna gamkuom - India, Burma leh Bangladesh ang vaihawm khum ua, tuatawh kizui in Pasian thu haichi bangin angtu ua, khanlawna nasatah ang tun hi. Kumzalom 20 kipatchil lai velin Mallang/Sahlang (Northern) gama teeng Zomite teena gam ah Pasian thu haichi bangin angtu panta uhi. Pasian in mielnuoi a umte a Khantanhoi tawh ang kaithou a, vaah thupi ang peta hi. 1910 vel in Rev J.H. Cope in Roman laimal tawh kituoh diingin Zou laimal ang phuokhie hi.(2) Tuana patin lailamah khanlawna tampi ineita ua, tutan ah tua laimal kibawlkhiet ziehin sil tampi ah phattuomna inei ua, khomuna leh khantouna khatin ingalaw uhi. Khangthute ihing chiemte theita ua, thu leh laa tuomtuomte ihing chiemte theita uhi. Khantanhoi (Gospel) ziehin laimal kichien kammal kichien ihing neita uhi. Mangkang kumpite vaihawmna nuoiah Zomite'n khuo ihing muta ua, leitung galpi nina (World War II) apat Mangkang, Mangvom leh leitung mi dangdangte ihing muta ua, khantouna leh tawndan a kilamdanna ihing neita uhi. Nidanglai a khokhat leh khokhat, hamkhat leh hamkhat te gal leh sa a ina kinei vangun tuni chiengin itengkhawm theita ua, "Van Mang naubanga a kaana Kalvari ah piendang tuomsih uh" ichi theita uhi.
Kristian ihina uh asawt thamta a, hilezong leitung mite tawh i hindan leh tawndan ah kilamdanna aum talaw sih hi. 'Hattuom' chi in umzie atam nei nawnsih hi. Ang ki hattuomna zieh zong i manghil phielta ua, hatloute ibangta uhi. 'Hattuom' chi khu Greek hamin 'ekklesia' (ek-tuom/khenkhie leh klesia- han) chi kammal apat hing kilakhie ahia, 'Hat khiet tuomte' china ahi hi.(3) Hattuomte khu Dawimangpa khutsung a um leitung mite apat a Pasian lenggam a diinga kihan tuomte china ahi hi (Kol. 1:13) Hattuom pen church ahia, pawlpi pen denomination ahi. Eilangah church sangin denomination i ngaisang zaw uh abang hi. Tampen i bawlkhiel uh ahi. Eite pen pawlpi/kipawl khawmna (Assn. Orgn., etc.) a diinga hing kihan hilou in Jesu nuazui diinga hing kihantuomte ihi uhi.
PASIAN NASEPDAN ETPHAT HUOI: Leitung a khangtouta a, Pasiana thu leh laa ah zong khantouna apoimawta hi. Kum 50 sungin Pasian nasepdan leh biehdan ah bangchiin pan ilata uoi chite bang ngaisut tham aching mama ahi. Dawimangpa khut sung apat i suohtatna zong ang sawtta a, kum 50 bang ang hita hi. Dawimangpa hing henchip na apat suohta zou, a khainieng leh siakuol a iliemnate zong dam siengta ahi banah tua khangthate Kristian innkuon sunga pieng leh khanglien ihitaah ziehun Dawimangpa tawh kizopna inei diinguh ahi nawnsih hi. Pasian thu leh laa a khantouna tampi ineita ua, Biehna/Sakhuo kisam hi nawnlou in biehdan kisam ihita ua, Pasian deidan theina i kisapna sangin Pasian nasep nuomna leh Pasian deidan a hinna i kisam zawta uhi. Pienthana (Conversion) kisam nawnlou in nuazuina (discipleship) i kisam zawta uhi. Pasian thu leh a deidan kum 50 sung vingveng ina zata ua, i zahsate leh i theisate asep a sepkhiet hun ahita hi.
Genthaw i kisam nawnsih ua, septhaw i kisamta uhi. Pasian thu leh laa i zahsa teng sem lei zong i damsungin i sem zou man nawnsih diing uhi. Jesu'n leitung hutdamna nasep ang sem zouta a, eite tahsa leh hagau ang hundam zouta hi. Tua pen thudih ahi chi pom a, Jesu nua zui diing kisam ahita giap hi. Laisiengthou in mihingte thasie leh ginalou diingin ang hil sih a, mi thasie leh ginaloute khu a Pasian thumudan uh a lungkhampi huoi hi. Tahsa sienthouna leh neeh leh taah a lungsim hing buoisah leh tahsa hing buoisah theite apat kikep diing dan ang hil hi. Thamlouin, midangte iitdan, zatatdan leh panpi diingdan kichingtah in ang hil hi. Tuaziehin, Kristian hoitah khat in Pasian tawh a kaalthu (relationship with God) a hiselsah diinga, mihingte tawh a katakana (relationship with men) a hiselsah diing banah Pasian silsiem zousie tawh a kitanauna (relationship with environment) a hiselsah zing diing hi.
Biehinn sung maimai a Pasian um ahisih a, eite sunga Pasian um ahita hi. Laisiengthou in, "You are the temple of the living God" achi hi (1Kor.3:16). Reformation hun laiin Martin Luther in 'Gingtu zousie in siempu hina nga' (priesthood of all believers) kichi ana taangkoupi hi. Laisiengthou a kigiel Jesu shi laitah in Biehinnpi a puonzah lienpi ang kibal khie a, siempu te leh nautangte kikal ah kikhenna umsah nawnlou in eite'n eima diing Pasian kungah i ngentheita ua; phatna leh biehna, mawna sutna leh ngaidam ngetna thupha tawina leh deina leh kisapte zousie ah Pasian tangtah in izuon theita uhi (Matthew 27:50-51a). Jesu'n leitunga na aseplai in a nuazuite kungah, "I come here not to be served, but to serve" (Matt. 20: 28) ah achi hi. Ki ngaingiem taha midangte a diinga sepna khu lawchinna leh Pasian deidan ahi hi. America te president luipa George H.W. Bush a interview na ua agen khat, "Midangte a diinga sepkhietna panglou in hinkhuo a lawchinna kichi in khietna anei sih" ana chi hi.(4) Pasian nasep ichi pen migentheite panpina ahizaw hi. Tahsa a gentheite, lungsim leh hagau a gentheite panpina ahizaw a, hatloute hatsahna leh piching zouloute pichinsahna ahizaw hi. Pasian nasepna ah u leh nau aum sih a, gikhenna (boundary) zong aum dieh sih hi. Phut teitei chi aum sih a, lungsim a kiphaldan ahizaw hi. Kuonkhie a hattuom khat ahiei, pawlpi khat ahiei a sep teitei ching ahituon sih a, "Dingkawm a ngah vevaw te'n zong Pasian na asem uhi" John Milton in achi hi.(5) I nasepna khat phot a Pasian na septhei zing ahi hi. Louhawna, office kaina, school kaina, nasepna tuomtuomte a zong Pasian na septhei zing ahi hi. I umna mun khat phot pen eite a diingin Pasian biehna leh nasepna ahi hi. Jesu'n, "God is spirit and those who worship Him must worship Him in spirit and truth" achi hi (John 4:24).
BELAMPUTE TAIMAT NGAI: Mangpa khu belam china hing chingpa ahia, i belampu dihtah uh ahi hi. Lapite 23 sungah Pasian in eite ang kepdan hoitah in a kigiel hi. America te'n tam Laisiengthou azang mun ua,a kiletsahpi mama uhi. Migiloute'n World Trade Center a suhsiet lai un President Bush in mipite a hanthotna ah "Tuachiin shina limguom thuhpi zawt nanleng zauvawt sih vang Mangpa nangin nei umpi hi" (Ps.23:4) chi asim hi.(6) I Hattuom lamkaite zong i belampute ahi uhi. Jesu'n Johan 10:1-18 ah belampu hoi umdan zousie agen hi. Tuama bangin i belampute zong i lam-en uhi. Belampu hoi in a belamte amin in ahan thei chiet diinga, lou dawna leh tui hoina ah aching zing diing hi. A manthan diing uh adei sih diinga, ngie leh sa giloute neehmang diingin zong aphal sih diing hi. Belampu hoiloute in a belamte uh tuabanga bawlnah sangin a belamte uh umna leh minte atheisih ua, keen a kie aum lezong chielpi chienga lahkhiet diingin akoi uhi. Chielpi chiengin keen a ke zousie, natna nei zousie, poimawna nei zousie thakhat thu in a suhdam sawm chiengun ana damkim zou nawnta sih uhi. Adam diinga hing kithoi sunsunte zong ni ni ni thum maimai ki hoi etkol ahi giap ziehin adamzou tuon sih uhi. Tuazou chiengin belampute'n belamte apat anoizu uleh amulte uh ang metsawm ua, a nawizu ulah ana umzou sih a, gawng leh pan diingdiang ahi zieh un bangma abawl zouta sih ua, kum 50 tanah zong bangma kilamdanna aneithei sih uhi.
BELAMPUTE TAIMAT NGAI: Mangpa khu belam china hing chingpa ahia, i belampu dihtah uh ahi hi. Lapite 23 sungah Pasian in eite ang kepdan hoitah in a kigiel hi. America te'n tam Laisiengthou azang mun ua,a kiletsahpi mama uhi. Migiloute'n World Trade Center a suhsiet lai un President Bush in mipite a hanthotna ah "Tuachiin shina limguom thuhpi zawt nanleng zauvawt sih vang Mangpa nangin nei umpi hi" (Ps.23:4) chi asim hi.(6) I Hattuom lamkaite zong i belampute ahi uhi. Jesu'n Johan 10:1-18 ah belampu hoi umdan zousie agen hi. Tuama bangin i belampute zong i lam-en uhi. Belampu hoi in a belamte amin in ahan thei chiet diinga, lou dawna leh tui hoina ah aching zing diing hi. A manthan diing uh adei sih diinga, ngie leh sa giloute neehmang diingin zong aphal sih diing hi. Belampu hoiloute in a belamte uh tuabanga bawlnah sangin a belamte uh umna leh minte atheisih ua, keen a kie aum lezong chielpi chienga lahkhiet diingin akoi uhi. Chielpi chiengin keen a ke zousie, natna nei zousie, poimawna nei zousie thakhat thu in a suhdam sawm chiengun ana damkim zou nawnta sih uhi. Adam diinga hing kithoi sunsunte zong ni ni ni thum maimai ki hoi etkol ahi giap ziehin adamzou tuon sih uhi. Tuazou chiengin belampute'n belamte apat anoizu uleh amulte uh ang metsawm ua, a nawizu ulah ana umzou sih a, gawng leh pan diingdiang ahi zieh un bangma abawl zouta sih ua, kum 50 tanah zong bangma kilamdanna aneithei sih uhi.
Belam chin chienga taimat leh pawnthaw angai bangin Hattuom etkolna ah zong taimat leh pawnthaw angai hi. Belam chin pen hunbit (full-time) nasep ahi mabangin Hattuom nasep zong full-time ahi hi. Khophat ni'a kuon a, khosiet ni'a kuonlou chite um theilou ahia, tuabanga ibawl leh i belam chinte'n ann ana ngawl diing ua, athau diing bang un athau zou sih diing ua, a nawizu uh atam zou sih diinga, a thahat zou sih diing uhi. Tuaziehin belam chin maimai hilou in a hoina diing uleh aphatna diinguh ngaituo zing angai hi. Hattuom hat leh khangtou hen ichileh hoitah a crusade, revival, Gospel tour, Bible study, Sunday school, re-treat, camp, etc. chi tuomtuomte ibawl zing angai diing a, belamte lounouna mun leh tui hing dumna muna i zawpi angai hi.
HATTUOM KHU DINOMINATION (PAWLPI) AHISIH: Hattuom ichipen Pasian in Dawimangpa khut sunga um leitung mihingte apat a hattuomte ihi uhi. Hattuomte pen leitung ngaina a kipawlna khat maimai ihi sih hi. Tuaziehin, Hattuomte ihi zoutah ziehun phung leh taang, innkuon, ham leh pau, neehdan dawndan ah kikhenna aum thei nawnsih hi. Khattengin amau beete, kinaipite khat in lamkai atuuhlou ziehin hattuom pen a pawtsan sawm ua, hattuom dangah a kituon sawm zel uhi. Tuabangte pen hattuom mite hilou in pawlpi mite ahizaw hi. Pasian bete hilouin pawlpi bete ahiei be leh phung, innkuon leh melthei bete ahi uhi. Tuabangte'n "Van Mang naubanga a kaana Kalvari ah piendang tuomsih uh" chi laa asah vangun tua laa in a lungsim uah thu agen kha naisih a, pawlpi hilou a hattuom a diinga a pientha ngai uhi.
HATTUOM KHU DINOMINATION (PAWLPI) AHISIH: Hattuom ichipen Pasian in Dawimangpa khut sunga um leitung mihingte apat a hattuomte ihi uhi. Hattuomte pen leitung ngaina a kipawlna khat maimai ihi sih hi. Tuaziehin, Hattuomte ihi zoutah ziehun phung leh taang, innkuon, ham leh pau, neehdan dawndan ah kikhenna aum thei nawnsih hi. Khattengin amau beete, kinaipite khat in lamkai atuuhlou ziehin hattuom pen a pawtsan sawm ua, hattuom dangah a kituon sawm zel uhi. Tuabangte pen hattuom mite hilou in pawlpi mite ahizaw hi. Pasian bete hilouin pawlpi bete ahiei be leh phung, innkuon leh melthei bete ahi uhi. Tuabangte'n "Van Mang naubanga a kaana Kalvari ah piendang tuomsih uh" chi laa asah vangun tua laa in a lungsim uah thu agen kha naisih a, pawlpi hilou a hattuom a diinga a pientha ngai uhi.
Pawlpi kuulmut pawl khat ium ua, tua pen adih sih hi. Presbyterian, Lutheran, Catholic, Sabbath, etc. a i kuulmut sangin UZO ahiei ZSP ah kuulmut lei ahoi zaw diing hi. Hattuomte i kihisah zou nua a hattuomte ma i simmaw a ei denomination i kiletsahpi uleh eite pen hattuomte hinailou in pawlpi (denomination) te ihi nalai ua, counselling i ngai nalai ua, pienthana leh hattuom suohna inei naisih uh china ahi hi. Hattuom khat a umsa in hattuom dang khat va zot diingdan kathei sih a, denomination dang khat zotna in kathei zaw hi. Hattuomte pen i um na mun zousie ah ei denomination a umlou vangin hattuomte ihi gige uhi. Denomination a shi ngam sangin Hattuom a diinga shi ngam ahoizaw tham a, denomination lamkaite sangin hattuom laikai Jesu Krist a diing shi ka teelzaw diing hi. Dinomination pen Englsih ham ahia, "Pawlpi khat ama uh peipi dan tuom nei" chi leh "Tena diinga zat, adieh a sumlang, gihna, tena leh letna tawh kisai" chi leh "Pawlkhat, chikhat leh namkhat a min ahiei panmun a khenna" chi ahi hi. Bank a sum la diinga ipei chienga ang doh mun mama khat u, "Bang denomination in nadei ei?" chi ahi. One dollar denomination, two dollar denomination, five dollar dinomination, etc. chi bangin a kidawng zel hi. Igennop pen khu denomination pen in i Kristian hina themkhat zong a kilangsah sih a, hattuom (ekklesia) in Kristian hina tahtah aneizaw hi.
HATTUOM KIVAIHAWMDAN ETPHAT HUOI: Hattuom pen leitung pawlpi khang bang maimai hilou ichizouta uhi. Tuaziehin hattuom vaihawm diingte zong hoitah a teel a ngai hi. Mimal ki iitna zieh a asep diinga lawmlou pi sepsah, melthei hau zieh a lamkai hina tu, dih in dihta sih leh mi leh sa, lawm leh guol nei mana adihlouna adih banga genna chite khu hattuomte basap kipatna ahi hi. Misiem mipilte suidanin hattuom pawlpi vaihawmna pen nam nga in akikhen hi: Centralized, Presbyterian, Congregational, Pastoral leh Apostolic chidan ahi hi.(7) I hattuom pawlpi vaihawmdan i et ngetngut chiengin hawmthaw huoina diing a um kawi kawi hi. Ei hattuom pawlpi kivaihawmna pen presbyterian form of church government a kichi a, upate thuneina ahi hi. Ahoina ahileh awlawl a kalsuon, mi khat nawnah zieh a dan leh thukhamte kiheng thithe lou, thu leh laa in khanna diing hun la, kiemna diing zong hunla chite ahi hi. Ahoilounate ahileh: hattuom pawlpi lamkai diing leh thudoh diinga Laisiengthou zil a isawlte siemna leh pilna a kizang kha sih hi. English a 'Think Tank' achi pawl uh ngaidan a kila sih a, i lamkaite thu a kilasih a, Laisiengthou zilin asangpen tan tung ulezong ama uh pilna kizang lou a, upate (pilin mawl taleh) vaihawmna sielpi guothuoh a athuoh uh angai zel hi. Khut zam khat piana diingin committee angai a, annual session chienga agenda hoi mama leh tulai leitung khantouna tawh kituoh chite bangin upa vaihawmte a paltan zou sih hi.
HATTUOM KIVAIHAWMDAN ETPHAT HUOI: Hattuom pen leitung pawlpi khang bang maimai hilou ichizouta uhi. Tuaziehin hattuom vaihawm diingte zong hoitah a teel a ngai hi. Mimal ki iitna zieh a asep diinga lawmlou pi sepsah, melthei hau zieh a lamkai hina tu, dih in dihta sih leh mi leh sa, lawm leh guol nei mana adihlouna adih banga genna chite khu hattuomte basap kipatna ahi hi. Misiem mipilte suidanin hattuom pawlpi vaihawmna pen nam nga in akikhen hi: Centralized, Presbyterian, Congregational, Pastoral leh Apostolic chidan ahi hi.(7) I hattuom pawlpi vaihawmdan i et ngetngut chiengin hawmthaw huoina diing a um kawi kawi hi. Ei hattuom pawlpi kivaihawmna pen presbyterian form of church government a kichi a, upate thuneina ahi hi. Ahoina ahileh awlawl a kalsuon, mi khat nawnah zieh a dan leh thukhamte kiheng thithe lou, thu leh laa in khanna diing hun la, kiemna diing zong hunla chite ahi hi. Ahoilounate ahileh: hattuom pawlpi lamkai diing leh thudoh diinga Laisiengthou zil a isawlte siemna leh pilna a kizang kha sih hi. English a 'Think Tank' achi pawl uh ngaidan a kila sih a, i lamkaite thu a kilasih a, Laisiengthou zilin asangpen tan tung ulezong ama uh pilna kizang lou a, upate (pilin mawl taleh) vaihawmna sielpi guothuoh a athuoh uh angai zel hi. Khut zam khat piana diingin committee angai a, annual session chienga agenda hoi mama leh tulai leitung khantouna tawh kituoh chite bangin upa vaihawmte a paltan zou sih hi.
Tuni tanin office a nasem diing ilah chiengun zong leitung pilna kizanga nasepna project director, accountant, management, clerical, technician, etc. chite khu secular line ngentang a kizil hinanleh leitung pilna a zil khalou (Commerce, Engineering, Information Technology, etc.) hattuom mi ginum khat izah suh gawp chiengin hattuom pawlpi in khantouna aneizou tahtah sih hi. Pastor diingte Theology lamah, Accountant diingte Commarce lamah, Technician diingte Engineering lamah chibangin kivaihawm leh khantouna tampi um diingin ka gingta hi.
HATTUOM KITOUDEL DAN ETPHAT HUOI: Hattuom kitoudelna diingin sawmakhat, ginna thuchiem, leh thawlawm maimai hiva ina chi ua, tuapen adih zou tahtah sih hi. Hattuom pen sumsui theilou diingin i ngaisut zing ua, tuapen adih zou tahtah sih hi. Presbyterian missionary Nevius kichipa'n hattuom dinkhiet theina diinga poimaw thum ana gelkhiet self-governing, self-propagating, and self-supporting chia ahia 'eima-kivaihawm, eima-genkhietna leh eima-kitoudelna' chidan ahi hi.(8) Tambanga hattuom ang umtheina diingin plan leh project nei a kisam a, sum suidan ngaina - sawmakhat, ginna thuchiem, thawlawm, anntangham, etc. chite banah sum suidan siengthou leh kichien inei diinguh zong ang poimawta hi. Hattuom khenkhat te ama uleh amau kitoudel zoulou in gamdang sum sila in apang uhi.
HATTUOM KITOUDEL DAN ETPHAT HUOI: Hattuom kitoudelna diingin sawmakhat, ginna thuchiem, leh thawlawm maimai hiva ina chi ua, tuapen adih zou tahtah sih hi. Hattuom pen sumsui theilou diingin i ngaisut zing ua, tuapen adih zou tahtah sih hi. Presbyterian missionary Nevius kichipa'n hattuom dinkhiet theina diinga poimaw thum ana gelkhiet self-governing, self-propagating, and self-supporting chia ahia 'eima-kivaihawm, eima-genkhietna leh eima-kitoudelna' chidan ahi hi.(8) Tambanga hattuom ang umtheina diingin plan leh project nei a kisam a, sum suidan ngaina - sawmakhat, ginna thuchiem, thawlawm, anntangham, etc. chite banah sum suidan siengthou leh kichien inei diinguh zong ang poimawta hi. Hattuom khenkhat te ama uleh amau kitoudel zoulou in gamdang sum sila in apang uhi.
Hattuom sumte ahina diing dihtah a hisah diing a poimaw a, azahna dihtah a zah apoimaw hi. I zawn zieh ata diei mah hattuom sum pen sum kemte'n kemhoi taluo in ama ua pat a pawtsah nuom nawn sih ua, gamdang sum mute'n zong hattuom mina mu hinapi ama uh mimal diingin a kibawl thei mawh uhi. Tami natna in gamdang apata panpina mu pawlpite abuoh deu hi. Gamdang apat panpina mu theina diing ahi pouleh chi'n zuou iphuo ua, bawllou teng bawl i kichi ua, sum zahna lou teng ah sum zang i kichi ua, gamdangte'n pawlpi a diinga ang pieh hinapi mimal in nuom inasahlaw vadiang uhi. Tambang a gamdang huna athawn a mu ibah vang un apete gintatdan in a kisem sih a, Pasian lungsim anasah mama diing hi. Gamdang a um kahia, sum ahamsat dan leh mission a diing sum leh pai a khonkhawm vevaw dan uh bangtan amakhat kathei hi. Tuni'a mission a diinga sum imute uh mi bangza amakhat in a anneh leina diinga tanga ang thawkhiet vevaw uh, neilou sasa a Pasian a iitna zieh uleh mielnuoi a umte'n Pasian thu atheina diinguh chia mi'n ang piehkhiet vevaw lai un eite'n i zang thelthang ua, i khantoupi dieh sih diing uhi. America ah sum singkung ah aga tuom sih a, suongtang top in zong a kitawm sih hi. Living standard asanga, sumsenna zong asang mama hi. Mi tamzaw thamte a bill uh zong pezoulou leh kitoudel hamham ahi uhi. Mi'n genthei pumpum a ang khenkhiet vevawte uh hichibawl pen khantouna ahisih a, Pasian in zong adeisih diing hi.
CENTENARY A DIINGIN: Tukum in Golden Jubilee ilawmta ua, tuzou kum 50 ma chiengin Centenary ilawmta diing uhi. Tuachingin bangchi bangin ilawm diing uoi chite bang ngaidan ahing pie hi. Tamsang a khangtou zaw maw, kiemsuh zaw maw ahilouleh a kibang bangin centenary ilawm di uoi? Kum 50 sunga i khantou danuh ka et chiengin thalawp huoi kasa seng sih hi. America te'n thupi anei khat uh 'Promise of America' achi ua 'America Kamchiem' china ahi hi. Tuapen, "America i lut chil sanga i pawtsan chienga khangsawnte kunga America hoizaw pieh diing" chi ahi va-ia hi. A tomlam in, ' A better America to our children' chia ahia, 'Naupangte a diinga America hoizaw' china ahi hi. Tutung American presidential contender te lah a khat John Edward in,"Khang sawmni sungin America te'n America hing hisah i thupieh chiemnei - eite'n hunhoi ina mu sangua hoizaw leh thupizaw i tate khang ipieh sawn diing uh chi khu ina tutang uhi...Ka nu leh pate'n kei hinna hoizaw ang pieh theina diingun bangbang hamsatna amai uah kikham nanleh zingkaal simin America kamchiemna gingta in zing athou ua, a nasepna uah ana hapan mama uhi" achi hi.(9) America kichiemna (The Promise of America) thupi hina maizen ee! Lamkai tampite'n athugenna uah agam uh amau luohun sanga thupizaw leh hoizaw a atate uh khanga a piehsawn theina diingua a hanchiem diingdan uh agen mun mama uhi.
THUNUKHIA: Golden Jubilee tantan hing pui pa Pasian in eite centenary tan ang puitou zelna diingin i thum diingua, tamsanga khangzaw leh masawn zaw a ang pui theina diingin ithum zing diing uhi. Jesu Krist khantan hoi in i gamsung ah nasatahin halthan leh kilamdanna ang tun hi. Tua khanlawnate pen ei tawh kituoh diinga hoitah a ihei siem leh i zahsiem diing a poimaw mama hi. Hattuom khantouna bangzat amakhat ineita ua, i khanbe nalai diinga, tamna thu isimte zousie tawh i khantou a Pasian lungsu ihi theina diing deina a hing ki tahlang ahi hi. A tamzaw mimal ngaidan ahia, bawlkhiel leh genkhiet te ki ngaidam vai in, mimal kawh taluo diinga bangma kigiel ahisih hi. Golden Jubilee tahsa a ka man theilou vangin ka lungsim leh hagau aum zing hi. Pasian in hing umpi chiet ta hen. Ke'n zong ka umna mun United States apat kang na thumpi diing hi.
*************************
References:
1. http://en.wikipedia.org/wiki/Lucifer
2. Za Go, Khup. "Leivui Panin," Christian Literature Centre, Guwahati, 2004. p 163
3. http://www.tftw.org/courses/bcc_cob_l1.html
4. http://www.achievement.org/autodoc/page/bus0int-1
5. http://www.sonnets.org/milton.htm%20/%20002
6. http://www.pbs.org/newshour/bb/military/terroristattack/bush_speech.html
7. http://www.patriarchywebsite.com/david-leadership/d02-church-government.htm
8.http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-5703111/Foreign-money-for-India-antidependency.html
9. http://www.johnedwards.com/news/speeches/20071111-vetrans-day-remarks/
No comments:
Post a Comment