Saturday, July 31, 2010

Saul leh David Apat Lamkaihina Simmun

Saul leh David
Apat Lamkaihina Simmun

Khai Minthang
United States

(Tami thugel khu ka Master of Arts in Christian Leadership course, John C. Maxwell in agel “The 21 Most Powerful Minutes in a Leader’s Day” apat kilakhie ahi taangpi hi)

Israel tate’n Samuel kung a leeng anget lai un Pasian in Saul apie a, a meel-le-puom etmai in Israel mipite’n Saul meelhoinate, duongchinnate, thahatnate, bawltheinate a-et chieng un a lungkim thei mama uhi. Hilezong hun sawtlou sung in Saul in a tahsa silbawltheinate suong in Pasian masang ah a tawnkhielta a, Pasian in a lungdei David a teel hiau hi. Meel-le-puom hoina khu a juouthei hi.

Bangdiing a Israel-te leeng diing a Saul kie a David katou ahiei? A lamkaidan dungzui uh ahi hi. Saul in a nuazuite a nen-ngiem a, David in a nuazuite a lamtou hi. Amaute gel lamjui enkhawm lei:

Pasian mite apat hanthotna anga tuoh uhi: Leeng diing a sathau sii khu Samuel ahi tuoh a, Samuel in Pasian thuhilna ahiltuoh hi. Saul leeng hi diing a sathau a kisii lai in mipite apat a kibumang hi. Hilezong, gaalte ang zaw chieng in leeng ahina khu lamkai thupi hiva ana kichikha hi. Leengpa hina, thuneina leh lukhu anei vang in gam keehlou, gaalkapte patat ngajou lou leh vaihawmna kichien neilou a aum zieh in Pasian in apaikheta hi. Leeng ahina panmun in Israel-te lamkai theina thuneina apieh hiva chi a ngaituo hi. Saul in lamkaitu hina umzie a thei sih hi.

David pen Saul banglou in hunlem teng ah a lamkaina khangsah in a gam a keehlien gige hi. Gaalsat dante jil in, gaalkap tampite khawmkhawm in a gaalte a jou zungzung a, khopite siem in khopi tha ahisah a, kumpi vaihawmna detdoutah asiem hi. Atamzaw thamte khu leeng ahi masang pehpeh a abawljou ahita hi. Achil apat in Israel leh Judate’n a iit mama ua, mipite, gaalhangte, lamkaite jousie David in a khaikhawm hi. David lamkai siemna zieh in mipite’n nuom asa uhi.

Phinna/Chouna lientah a maituo tuoh uhi: Lamkai khatphot in nawngkaina, hamsatna leh ze-etna chite a tuohchiet uhi. Mipite’n bang thu hing pieng diing ahei chia mangbang a aum laitah un lamkaite hing kipan in phinna/chouna khu a dinte uhi. Saul leh David in Philistine-te gaalkap migolpa Goliath phinna a tuohkhawm uhi. Tuahun laitah a Israel-te lamkaipa Saul in a kibuonpi diing hinapi in a gaalkap siellum leh teipi khu David pie in ama a kibumang mawh hi. Hilezong David naupangpa khu thangpai in Pasian minthanna diing in Goliath kibuonpi leh maituo diing in mansa’n aum hi. Saul leh gaalkap dangte a diing in Goliath khu zawjou diing in a lien taluo a, David a diing in Goliath khu kapkhiel diing in a lien taluo hi. (For Saul and other soldiers, Goliath was too big to win, but for David Goliath was too big to miss).

Kikhel a khantou diing deiteelna anei tuoh uhi: Saul leh David khu a khelnate uleh a chitlanate uh phuonjah ahi chieng in dawndan/lahdan tuomtuoh anei uhi. Saul in ama bawllou diing halmang-sillat abawl lai a Samuel in a phawh lezong Saul kisiana tawh kisai Laisiengthou in a genkha sih a, tualemah in Philistine-te a doudan Laisiengthou in a genjom ngal hi. Saul in kisialou in a pei ngaidan in apei veve hi chi I muthei uhi. A silse bawl ah zong ama-le-ama kisiemtan abang hi.

David in ama khelna alamtuo dan khu a kichien mama hi. David in Bathsheba ang akawm jou nua a, Bathsheba pasal galsatna mun a a shisah/tha thu Zawlnei Nathan in a gen lai in leengpa David khu hasetah in a kisia mama hi. Nathan tawh a kimaituona apat in David hinkho puitu muthei ahi hi. A hoilounate phuonjah khawh asa sih a, Pasian kung a ngaidam nget a, Pasian maipha sui a, ama-le-ama kibawlphat diing khu David azau sih hi. Lamkaite’n zong David bang a I khelnate uh phuonjah a, Pasian kung a ngaidam nget a, kibawlphat zing diing ahi hi. Khiel a kisa ngai vetlou lamkai khu bangchihtan in a kisiemtha/kibawlpha sih diing a, a kibawlpha ngai vetlou lamkai khu banoukhat sung in kumlui (Out dated) ahita diing a, tunia silthate khu zing chieng in sillui ahita diing hi. Tuazieh in lamkaite ketot a I katou nuom leh nichin-hunchin a kibawlphat zing diing ahi hi.

Saul lamkaina chiengtan neisahte: Pasian in Saul Israel-te leengpa hi diing a Samuel sathau a sisah lai in Saul khanna diing apulang a daltu tampite a hepkhietsah hi. A pulang meel-le-puom a chitna tampi anei vang in Saul in asung lam apat lamkai thupi asuohna diing a daltu/sinkhup tampi anei hi. Tuate ahileh –

• Jauna: A vaihawmna khu hiem-le-jumte lah a kibutna in azang a, Goliath tawh kimaituo diing khu ajau mama hi.

• Ngahla: Samuel ngah joulou in Pasian masang ah halmang sillat kithoina ana bawl mawh hi. Tam kithoina khu Siempute maimai bawl diing ahi hi.

• Nielna: Samuel in Saul khu Pasian in Israel-te lengpa diing in anielta chi a theisah jou in zong Saul in niel in bangma chilou dandan in a lamkaina a peipi veve mawh hi.

• Thukhuolchil louna: Saul in thu khuolchil lou in thutanna a mawh bawl thopthop a, a kamchiemna tawh a tapa Jonathan a shi law dihtah hi.

• Juou genna: A tanu Michal khu nehguhna a zang in David in Philistine-te a kisuolpi a ngam leh a tanu Michal tawh kitengsah diing chi’n a tanu khu nehguhna/juou bawlna in a zang hi. A lungsim leh kinepna tahtah ahileh David khu gaal a shi diing chi ahizaw hi.

• Engsietna: Mipite’n ama leh David teekahna abawl un Saul khu a thangse mama hi. Tuami apat in a gaalpa tung ah engsietna mit a hakhumta mielmuol hi.

• Thangpaina: David in lengpa a diing tumging a tumsah lai in Saul in David khu a teipi tawh a thasawm gige mawh hi.

Saul lamkaina daltu tamzawte khu a gamtatdan hoiloute tawh kisai ahideu taangpi hi. A gamtat hoiloute kisuh sieng diing chilou in mipi mai a kilawmtah (nuolbanglou) a um diing chi ahizaw hi. Leng diing a niel ahilai in zong Saul khu kisia malah in mipite’n amapa bang achi mu diing uoi chi khu a thupi ngaisut zaw hi. Samuel kung ah: “Kana kheilta hi, hinanleh ka mite upate masang leh Israelte masanga hing pahtawi hamham nalai diing in ka hing ngen hi” achi hi. (1 Sam. 15:30)

David lamkaina chiengtan neisah loute: David hinkhuo I et chieng in David in zong a sunglam hi in a pulam hileh kichiengtanna tampi anei veve hi.

• A Innkuonpite: David chitlouna a innsung apat a kipan hi. Apa Jesse kung a atapate khawmkhawm a, Pasian in leng banzom diing Samule in apieh sawmlai in David khu theiphah/hatkhah in zong kineilou in, tuamun a kihal diing in a kihan khasih hi. Apa in David khu a en-neu mama a, patat a lawsah jou sih hi. Philistine-te tawh kidouna gaalphuol a aum khawm lai un David in Goliath simmawna kamtengte aniel leh a sanggamte’n phawh in inn a pei diing in asawl uhi.

• A lamkaipa: Saul in David lamkaina leh masawnna khu phungkal asawm gige hi. David in Goliath tawh kibuon diing a khensatna abawl in Saul in, “Nang pen Philistin mipa dou diing in kuontheisih vateh, khangdawngnou nahi nalai a, amapen aneu apat a kidou mi ahi hi” achi hi. (1 Sam. 17: 33) Tuazou in a galvan gih khu naupangpa a suon nalai hi. Tuajou in David khu a gaal ahi chi langtang in aphuongkhie hi. Saul in David a thasawm gige hi.

• Ang kipatna: Saul khu innsung hoi leh thuneitah apat in ang kipan hi. Apa khu, “Benjamin gam a, Benjamin mi mihat leh hangsan mama khat a um a, amin Kish ahi; tuakhu Abiel tapa ahia, tuakhu Zeror tapa ahia, tuakhu Bekorah tapa ahia, tuakhu Aphiah tapa ahi” chin ana kichiemte hi. (! Sam. 9:1) Gam neitu, nam lamkai leh gaalsat hun chieng a galkap lamkaitu khat ahi hi. Alelang khat ah David khu belam ching innsung zawng apat ahia, Bethlehem khomi Jesse tapa ahia, a nei-le-lam leh panmun poimaw anei lam kigenkha lou khat ahi hi. Tualeh David khu ta upapen hilou in a unau sung ua gietna leh atumpen ahi nalai hi.

• A khangdawnna leh theineilouna: Samuel in David leng hi diing a sathau a sii in David khu naupang khat ahi maimai nalai a, belam chilou midang leh sildang lamkai hikhahna (Experience) ana neikha himhim sih hi. Goliath tawh kibuon diing a kal asuon in amapa khu ‘naupang maimai’ in a ki-ngaituo a, gaal kichi zong ana satkha naisih hi. Tamte jousie zieh in mite’n David khu simmaw in a thulahtahlou in a koi gige uhi.

Tuazou apat in David khu lamkai thupi ang suoh a, ahin a hinkhuo a kichiengtanna neilou ahi tuomsih hi. Hun hamsatah leh kichiengtanna tuomtuom tampite lah apat David in ma anawt jel hi. David lawchinna thuguhte en vai:

David ama-le-ama a kipanpi masa hi: David hinkhuo enlei mimal khantouna leh kibawlphatna hinkhuo ahi hi. Bangchih a galkap/galsat ngailou hilezong a ganchin lai a a kisahkholnate – gamsa zauhuoi humpi leh vompi a thadan, saili kap asiem dante tawh Goliath kibuonpi diing in a ki-ngap mama mawh hi. Tambang a asiltuohte apat in Pasian panpina atandan thei in hansanna, ki-ngamna leh ginna thuhtah anei hi. Tuazieh in Goliath tawh ang kimaituo ni in Goliath khu David in a saili tawh kapkhel diing in alien taluo hi. Sailungtang a deina na a tusah theipa a diing in Goliath talpaang khu kapkhel guollou a lien ahi hi.

David in a kinaipite tha apie hi: David atun masang in Israel galkap jousie Philistine galkapte masang ah jau-le-liing in aum uhi. Elah phaijang ah a gamgi uh bawl in sun sawmli leh jan sawmli sung vingveng jingkal leh nitaah in Goliath bawlsietna leh phinna a ngaikhie uhi. Tuahun lai in Saul in bang abawl ei? A kibumang hi. Saul khu Israel galkap zousie a diing in adaltu leh thaneemna guontu ahi hi.

Hilezong David ang tuntah in Goliath a kibuonpi a, athat a, Israel galkapte thaneemna jousie a lahmang piehsieng hi. “Tuachiin David atai a, Philistin mipa tung ah ading a, a namsau ala a, apai apat a dohkhie a, tua namsau in alu atan a, a thatta hi. Tualeh Philistin miten ami hatpa uh ashita chi amutah un ataijahta uhi. Tuachiin Israel mite leh Judah mite a dingdoh ua, a kikou ua, tualeh phaijang lutna leh Ekron kulpi kotkhah todong Philistin mite a nuadel ua, tualeh Philistin mi gal a liemte Shaaraim lam tungtawn ah Gath leh Ekron dong in a pua lemlum uhi.” (1 Sam 17: 51-52)

David in a Nampi tha apie hi: David ginna thuhtah leh lamkai siemna zieh in a nampi in thahatna aneilaw hi. “Saul in atul-atul in athat a, David in tulsawm-tulsawm in athat hi” (1 Sam 18: 7) chi’n mipite muonna leh kinepna jousie David tung ah atuta hi. David lamkaina nuoi ah mipite’n Pasian hepinatawh sil jousie kibawlthei ahi chi ang gingta panta uhi. Israel-te galzawna hing kibelap in David vaihawmna abei kuonlam in Israel leh Judah gamkaite detdousah in Edom, Moab, Ammon leh Zobah thuneinate zong alata uhi. Tuachiin David lenggam hing thupi in a tapa Solomon a diing lampi a sielsah zieh in Solomon in nasatah in a keehlet be nalai hi.

Mizousie in hunhampha idei chiet uhi. Hilezong mi tampite’n hunlemtang/ hunhampha hing tung masa henlen eima kibawlpha masa phot leh chi idei uhi. Khatteng in, “Tuami dinmun katun chieng in kei zong kibawlpha vang in khan sawm vang” achi ua, tuapen adih sih hi. David in a tuntunna apat a dinmun bawlpha toujel in a huop liensah tou deudeu hi. Ama apat, a lawm leh guolte apat a mipite tha ape toutou a, tua dungzui in ama lamkaina zong akhang toutou hi. Zogam ah David bang lamkai I tasam uhi.

Thursday, July 15, 2010

Zou Custom siemphat diing tawh kisai a ngaidan kupna

July 15, 2010


The Secretary,
Custom and Culture
United Zou Organization
Gen. Hqtrs. Lamka, Manipur

Subject: Zou Custom siemphat diing tawh kisai a ngaidan kupna.

Zatat-um pu,
Amasapen in United States apat zatatna salam hing pie ing!
A tunga thupi a ka gen bang in Zou Custom siemphatna diing tawh kisai keima mimal ngaidan themkhat hing tahlang nuom ing:

1. ARTICLE 2 ZOU KICHI TENG
Article 2. Suggestion: "Zou pu-pa ngaina leh tawndan a tawn Zoulai pomte Zou ahi" chi sang in "Pu Zou suon teng Zou ahi. United Zou Organization nuoi a minkhum a, UZO tawndan zuiteng UZO mi-le-sa ahi" chilei achiengzaw diing bang kasa hi.
Ngaisut diing:
1. "Zou ham zangte maimai Zou ahi" chilei leitung mun tuomtuom a teeng Pu Zou hah-le-suon hinapi Zou ham a ham thei nawnloute huomzoulou diing ihi uhi.

2. "Zou tawndan zuite maimai Zou ahi" chilei tu leh tunua chieng a leitung khantouna tuomtuomte leh globalization huzap a tawndan tuom na zuikha apu-apa khang a Zou anahite huomzoulou diing ihi uhi.

3. "Zogam a teengte maimai Zou ahi" chilei Nepali leh namtuom Zogam a hing teengte Zou chi vai in, Pu Zou hah-le-suon tampi siemsinna, sumsuina leh vaidang khat zieh a Zogam leitang nuasie/pawtsante huomzoulou diing ihi uhi.

4. "Tulaitah a Zou tribe a umte maimai Zou ahi" chilei imipi-isapi, ibepi-iphungpi leh i laiguizompi tampikhat huomzoulou diing ihi uhi.
Tuazieh in, Israel-te'n bon "Israel Nam Sawm Mangthangte" (The Ten Lost Tribes of Israel) chia minvaw jen a ami mangthangte uh asui uleh en zong "Zou mangthangte" chia sui i kipat hun ahita hi. Israel-te a mabang in bang ham a aham uh zong khawh sih, bang tawndan a atawn uh zong khawh sih, heitah-heitah a ateeng un zong khawhsih, imi-isa mangthangte sui va ui. Pu Zou hagau in hing kipahpi va chi ing. UZO a anglut paisih ulezong Zou ahidan beeh uh kitheisah va ui.

2. ARTICLE 4 LUONG-LE-BAAN THU
Article 4. (a) Suggestion: Khutkhiel lieuna 1,2,3 leh 4na tan hoi kasa a, ngaidam a nget leh 5na "Sielpi nga a lieu diing" chia gapna bawllou a ngaidam diing hileh kilawmzaw.

Article 4. (b) Suggestion: Theina tangsa a tuolthatte pen ngaidam guol ahisih a, "Mit taang in mit, ha taang in ha....Shisan man shisan" chia Capital Punishment pieh diing ahi hi. Tampen leitung kumpi (Govt.) zousie peidan zong ahi hi. Tambang a ibawl sih leh mihausate tuoltha theina warrant kipie abang a, theitangsa a tuolthana luongman Rs. 60,700/- vel (Siel kengding sawm - 5000x10=Rs. 50000 + Zubel = Rs. 100 + Innpi sap Rs. 100 + Puandum Rs. 500 Zubel leh salam Rs. 10000 - Total Rs. 10700. Grand Total 50000+10700= Rs. 60700) maimai hileh a kilawm hi. Zou mite tambang a mantawm kihilou ahi. Tualeh Art. 4.(E) zong tambang ma hipai leh chi ngaidan nei ing. Theina tangsa a Zouta hinna laahsawm khu ngaidam guol in kakoi sih hi.

3. ARTICLE 5 KITENNA
Article 5. (a) Suggestion: Mou man (Bride Price) khu Sielpi nga tam seng abang hi. Asum (Monetary Value) in tuot diing hilei Rs. 1000 x 5 = 5,000/- (Sang-nga) mou man a laah pen mihing a summeetbawl (Human trafficking) lah hisam lou ihi chieng in hoila deu abang hi. Tuazieh in, Zou tawndan kepna ichi leh "Siel khat/khat sang a tamzaw lou" kichi leh hoizaw diing abang hi.

Article 5. (b) 1. Suggestion: Sumken suhbei ahiei suh-ngeim hileh kilawmzaw va chi ing.

Article 5. (b) 2. Suggestion: Tunsa zong a man tawmtheipen a bawl hileh. "Mei pum khat" kichi leh hoilou diing ama?

Article 5. (c) Note: Suggestion: "Itna Silpieh" chipen zong gen lou diing in ka ngaisun hi. India a kitenna/nupakaal a buoina thupipen khu "Dowry" and "Sati" ahia, tuamite apat simmun neithei lei hoiva chi ing. Zou population enlei atamzaw Below Poverty Line a um ihia, "Itna Silpieh" bawlzoulou man a tanumei thatdap, tanumei neite kithat, numei mouhahte simmawna, etc. chite venbit ngai mama ahi.

Article 5. (d) Suggestion: Tammi zong a maximum limit um henlen "Siel khat sang a lienzaw/ thupizaw/ mantamzaw lou" chi'n kigiel leh.


4. ARTICLE NO 6 : KI KHUL
Article 6. (a) i) Suggestion: "Pasal in azi mawna genthei, muthei leh theipitu um a akhul leh alieu diing" chi'n kigiel leh hoi va.

Article 6. (a) ii) Suggestion: "Numei in apasal mawna genthei, muthei leh theipitu um a akhul leh alieu diing" chi'n kigiel leh hoi va.

Article 6. (d) Suggestion: "Nu-pa hilai koijong natna hoilou (Kilawsawnthei) vei/nei chia a kithei a, ahileh aveilou/neilou pen in a khenthei a, tambang thu ah Ki-Aahguol-Khen ahi ding hi.(Achetna a um ngai ding ahi.)" chia gel ziazua sang in bracket tamsahlou in thuguol buching in kigiel henlen, kichiendeu in kigiel thei leh hoiva chi ing.

5. ARTICLE 7. TAWNKHIEL LEH ANGKAWM
Article 7. (a) 1), Article 7. (b) 1) leh Article 7. (d) 2) Suggestion: Siel kengding khat pen hawmthaw ahuoi hi. Society in bawllou diing a ideite a lieuna zong tamsah diing in hoi kasa hi. Aziehpen lieuman atawm chieng in mite'n a maingap bai hi.

Article 7. (f) Suggestion: "Sum-meet (Flesh trade)" chi pen Zou ham apat English a khietna dihlou ahi. Summeet bawl kikhaamlou in, "Numei kizua (Prostitution) tangtah a kham ahi" kichizaw diing ahi.


6. ARTICLE No 8: NUNGAH LEH TANGVAL KINGAI A KI TEEN LOU ULEH
Article 8. Suggestion: Thupi a kigen, "Nungah leh tangval kingai a kiteen lou uleh" chi diing hilou in "... KIGAI..." chizawt diing ahi.

Article 8. 1) Suggestion: "Sielpi kengding khat" hawmthaw ahuoi hi. I Zou society sung ah nungah zawlgai chi pen tangval siengthou khat in bangma amu nawnlou ahia, pathawite a diing deudan a kikoi ahita hi. Tuazieh in, numei zawlgai a pasal in a kiteenpi lou ahiei a deilou leh siel kengding nga tan teitei hithei leh. Tuabanah, a numei in adeilou leh a bawl didan zong kigiel leh hoisa ing.

7. ARTICLE No. 9 : NUMEI TOH SUOL
Suggestion: Numei pawngsuol sawm ahiei, pawngsuol chipen agapna (punishment) sansah mama diing ahi. Social evil-te khu agapna sansah diing in ka ngaisut hi.

8. ARTICLE No. 12 : ZAWL TA
Article 12 Suggestion: Tami article khu Article 6na tawh kibang in ka ngaisut hi. A peidan leh gawtna zousie zong Article 6na tawh kibang leh ahoi diing hi. Ahin, Art. 6na bang a "Nungah-tangval" hilou a zineisa/pasalneisa ahileh chidan khat umthei leh adeihuoi hi. Pasalneisa/Zineisa hinapi midangkhat tawh asuol leh angkawm asuoh a, article 7 tawh kibang ahita hi.

9. ARTICLE No. 20: KI-BULU
Article 20. 1) Suggestion: "Sielpi khat" hilou in atawmpen in "Sielpi nga" bang hithei leh. Aziehpen, innbulu kichi khu gamdangte dan in Eima-le-eima kivenna (Self protection) chia kibawl ahia, ang bulupa/nu tung a gamtatna sangtaluo chi umlou ahia, innsung (USA ah innhuong zong simphah) a aluong alup lezong self protection dan a ngaituo ahia, bangma genthei ahisih hi.

10. ARTICLE No.33: HAUSA(Chief): Hausa (The Lord of The Soil) Leitang Mangpa
Article 33 Suggestion: Tami thu pen article 35.7) a kigen kia veve ahizieh in tuami mun ah article 33 pen zopkhawm lei ahoi de aw kachi hi.

Khangluilai a head-hunting hunlai in hausa khu khanggui a pei hilou in sa-le-gaal a guoltung tuongte, vaihawmsiem, lamkaisiem leh taga-meithai hepisiemte ahizaw hi. Ahin, hausa semte sang a hatzaw, siemzaw leh tha-le-mat a guoltung tuongzaw aumlou laisie khanggui in apei veve hi. Hausa a gitnatlou chieng in khodang khat in a bulu ahiei a khomipite'n a pemsan jel ua, a khomang jel uhi. Salieng Tangseu ichi pen zong hausa gamneiman hilou in hausate'n a khomipite poimawna zousie ah abuoi sengseng ua louhaw-singpuoh hun diing aneilou zieh ua iitna silpieh (tax hilou) ahizaw hi. Zogam a Sukte hausate ang lal uapat tax kipepan ahia, British-te anglut uapat hausate khanggui a pei ahipan hi.

Hausa, Siempu, Siakheng leh Tangkou umlou in khuo a kisat ngai sih hi. Tamteng pen khokhat a diing a civil servants or office bearer ahi ua, a poimaw zaw leh a poimaw louzaw chi um in kathei sih hi. Aziehpen, Hausa in vaihawmna lam a mawpuo a, Siempu in biehna lam a mawpuo a, Siakheng in neehsuina leh galsatna diing a sia vanzah zousie a mawpuo a, Tangkou in thukin-lakin, thusie-lasie khomipite a theisah gige a, Hausa, Siempu, Siakheng leh Tangkou khu tulaihun a diing in mipi nasemte (civil servants) ahizaw uhi. Tuazieh in, Hausa thu igel uleh Siempu, Siakheng leh Tangkou thu zong kituongsah leh hoi kasa hi.

11. ARTICLE No. 34: SIEMPHATNA
Article 34 Suggestion: Siemphatna khu a tawpna pen ah umthei leh ahoi diing hi.


Tualeh, tulai hun tawh kituoh in taloupi ta diing a la (Adoption) nuomte a diing zong tawndan (custom) kibawl leh hoi diing in ka gingta hi.


Zou nampi khankhuol,


Khai Minthang
Beaumont, Texas
United States

Tuesday, July 13, 2010

ZO TRIBE in India: Is it Heading Towrads its Demise or Vibrancy?

ZO TRIBE in India: Is it Heading Towrads its Demise or Vibrancy?"

Re: [ZouWorkshop] Zo tribe ka giel pen khatbeh in comment hing bawl uh lacin bang a ci e?Saturday, February 14, 2009 2:38 PMFrom: "Zou Workshop" Add sender to ContactsTo: ZouWorkshop@yahoogroups.comDear U MK leh lawmte,


Na thugelte kana sim a lungluthuoi kasa hi.

Na topic "ZO TRIBE in India: Is it Heading Towrads its Demise or Vibrancy?" chi khu hing dawng pai diing hileng "The ZO TRIBE in India: It is heading towards demise with the status quo, but we can change the course from dimise to vibrancy" chi'n kang dawng diing hi. UZO tangthu nagelte khu adih a, soiselna diing bangma aum in kathei sih hi. Kei mudan hing kum vang:

Founding fathers era (1950-1971) khu community-oriented ana hi a, mimasate'n a tha-le-zung sitlou in pan ana la vevaw ua, mipi support zong anga ua, India kumpi theipina zong ana nga uhi.

UZO Second Era (1972-1998) khu (Phamta) Pu Thangkhanlal Era in ka ngaisut a, tuahun apat in 70% political party leh 30% community or social or tribal organization ana hita bang kasa hi. Aziehpen, 1972 a Manipur in Statehood ang mu apat MLA, MDC chite ang kiteelthei tah chiengin UZO in a hina mansuo in politics ah nasatah in ang kibuolta hi. UZO mipite apat a a kikhinkhietna khu tammi khang apat ahita hi.

UZO Third era (1999-til date) in vang lamkaitu diing kichien umlou, UZO president leh 60 Singngat A/C khu i kaankhawmta ua, dahuoi chilou gen diing bangma aum tasih hi. Tu-le-tu in vang 99.99% political-oriented ahita chi koima pou in ithei chiet diinguh ka gingta hi. Tulaitah a i buoina uh "Zou ham zangteng leh Zou tawndan zui teng Zou ahi" chite vel bang political interest hizaw in ka ngaisut hi. Zou mipite leh UZO khu a kigamlata mama hi.Tulaitah a UZO khu mipi (popular) support hilou in politician bangza amakhat kimawlna hileh a kilawm a, tuaziehin UZO aims and objectives khu social or community focus sangin political-oriented ahizaw hi. Article khat "Polar Bear leh Penguin: UZO President leh 60 Singngat A/C MLA" chi'n kana gielkha ngai a, ka blog http://khaiminthang.blogspot.com/2008/04/uzo-president-singngat-ac-mla.html ah aum a, tuanah ka theidan leh mudan kana giel hi. Tami tegeel i khenkhiet masangsie UZO in i nampi a focus ngai sih diing hi. I khenkhiet bai leh bitna ahi diinga, i khenkhiet ha leh khatvei chienga i political boundary un i dinning table ang tuntan diing ahi hi. See the Thankhal movement, Zo/Zou or Zoumi/Zomi movement, United Zou Organization, Zou Sangnaupang Pawlpi, etc. cf. United Zomi Organization, Zomi Sangnaupang Pawlpi. We are victimising ourselves for the political gains of someone. It's not only shameful, but painful as well. Ka lawmpa khat kungah "We are settling with different tribes and in different localities, villages, districts, states and nations. To put this in a very compact format, we are living in different localities of Lamka - New Lamka, Zomi Colony, Zoveng, Kamdou veng, Tuibuang, Nehru Marg, etc. If we want to belong to either side of the very opposing forces we will suffer a blow from the other side of the tribe. Support Zomi council; your people is going to suffer in Kamdou veng, Tuibuang, Sugnu road area, Chandel, etc. Support Kuki movement; your people is going to suffer in New Lamka, Simveng, Beulahlane, Teddim road area, Guite road area, etc. Therefore, the best medicine for us now, (as the people have proven) is non-align movement. Or, to support or co-op with bigger tribes such as Mizo tribe, who from time to time have welcomed us and extended their support and help every time. Look back at the ZNC movement, their news write-ups on the ZSP Golden Jubilee celebration, etc. They have always been useful and open to us" chi'n personal mail ah kagiel zouta hi. We now need to charish the dreams of our founding fathers - a better UZO to the next generation.

UZO Siemphatna Diinga Lampite:

1. UZO khu mipite kunga ang kile angaita hi. It has to regain its credibility as the leaders of the Zou people and represent them faithfully. Legislative, Executive leh Judicial department-te khu khenkhiet teitei diing ahi hi. Government khat phot phot in tamte independent a aum sah mawng ahia, Executive a kipote khu dictatorship a kichi hi. Nidanglai a lengte leh tulai a dictator te'n "It shall be written, so shall it be done" achi uh idei leh Executive a kipuoh diing himai ahi. Ka genzel bangin tam banga UZO i peipi zieh un "Checks and balances" a kibawlthei sih a, mipite deidan sepkhiet aum sih hi.

2. UZO administrative setup zong hen angai hi. Zomi Working Committee (ZWC) ichite khu meikhu lien, officer-te leh kho hausate hilou in be-le-phung lamkaite ahi diing ahi. Be-le-phung laikai ahivangin UZO mi-le-sa hilou khat khu ZWC in kipomda leh ahoi diing hi. Tam pen India dan hileh Upper House (Rajya Sabha) ahi a, USA dan hileh Senate ahi hi. Vice president in vaihawmna a chair diing ahi. Tam pen executive brance a ipom a be-le-phung lamkaite banah President in a cabinet minister diinga ateel, a tempeina utawh kituoh in - Home, Education, Defense, Religion, Commarce, Politics, Foreign Affairs, Culture and Tradition chite hi henlen President in tamte a secretary diingin a department neiza tawh kituoh nominate leh ahoi diing hi. Tua ka gensateng bang hileh President in executive (upper house) ah mi 8 a nominate thei diing china ahia, hilezong amaute'n vote a neilou diing uh ahia, a department chiet uh secretary ahi diing ahi hi. E.g. Secretary of State (Home), Secretary of Education, Secretary of Defense, Secretary of Religion, Secretary of Commarce, Secretary of Politics, Secretary of Foreign Affairs, Secretary of Culture and Tradition chite tutadi a eite (UZO) tawh kituoh phot in neithei lei ahoi mama diing hi. Tami department chin in amau sub-committee anei chiet diing ua, sub-committee chairman ateel diing uhi.

3. UZO legislator-te khu block chin a block lamkaite kaikhawm diing ahia, tu-le-tu a UZO block 20 sunga lamkaite khu lawmakers ahi diing uh ahia, Zou kho hausa hi a block lamkai a apan sih leh amaute zong ahuop diing ahi hi. Danbupi siemtha ahi chiengin legislator-te bawl diing ahi. Tampen India dan hileh Lower House (Lok Sabha) ahia, USA dan hileh House of Representatives ahi hi. Speaker in vaihawmna a chair diing ahi. Motion of no confidence or impeachment khu tami pawlte bawl diing ahi hi. Tuabanah, upper house tawh thuneina kihawn in silthupi leh Zou vontawite sukhate khu upper house leh lower house in pass bawl uleh ahoi diing hi.

4. Judicial dept. (Zou Thukhenna Mun or Zou Zum) zong independent tah a aum angai hi. Tami department in deisahna langbei a thu akhen diing uh ahia, UZO constitution dungzui a akhen diing uh ahi hi. Munkhat poupou leh organization khat phot ah politics alut diing ma ahia, theisiem huoi kasa hi. Biehna pawlpi sung na-ngawn ah zong politics alut hi. While we need to spiritualize our social organizations, we have even politicized our denominations, not even to speak of our social organizations. Bias or favoritism chi pen a um zing mawng ahia, hilezong mipilte gam ah langtang in a kibawlsih chi manthu a hilel hi. Eipawl apen imawl zieh in langtangtah pi'n ibawl ua, mite lungsim inasah ua, i kidaidanna zong a liensah deudeu zaw hi. Tambang pen mihingte hindan ahia, UZO Judicial dept. in hoitah leh siengthoutah a UZO constitution leh Zou Custom dungzui a akhen diing uh ahi hi. Tualeh Executive nasepna leh Legislative branch te nasepna zong UZO constitution leh Zou custom tawh a kituoh naimah chi a etkai zing diing uh ahi hi.

Tualeh, UZO wing-te - ZYO, ZSP leh Local org. te khun a nasep diing uh amau dept./wing tawh kituoh in sem uleh buoina aum sih diing hi. ZSP ichi chiengin a kichieng ta mama lel a, a buoipi diing khu sangnaupangte himai ahi. Sangnaupangte laisimna, laisimdan, thuhilna, patawina, etc. chite khu ZSP tup-le-ngimte ahi hi. Politics tawh bangma kisaina aum sih hi. Sangnaupangte coaching peih, study forum/group bawl, information kipiehtuona, seminar, career guidance chite khu a buoipi diing hinapi tulaitah in ZSP in tamte bangza asem ei? Semkha lou ma hinalou ama? Pawi bawl hun chienga ZSP hing ging vengvung diingin, pawi bawl abei chienga ZSP zusip-vasip a sip mai chivel hi nalai ee, guai!

ZYO in zong a nasep diing tampi asem a, a asep khahlou honkhat um kasa veve hi. Philantrophic org. ahia, welfare gruop zong ahi hi. Eipawl pen a office tawh buoi in a mission bangma i don man tasih uhi. A president, secy. dept. secys. chite i buoipi vengvung ua, i mission uh bangma isem man zel sih hi. Kei ngaidan in ZYO bawl vanglah ihileh khosung-vengsung ah sienthouna, innteen-louteen siemdan, nopni-dani a ki-uop diingdan, puonsil-niihteen sil leh teen diingdan, khanglaite kitoudel diingdan, Pasian thei diingdan, nampi iit diingdan, chite leh sunthah-eehthah diingdan tanphau a kihil diingin Zou sunga peidan zousie'n uniformity ang nei diing khu ZYO tup hileh kilawm kasa hi. Hilezong tambang tunitan in ZYO in a tam sep in kamu naisih a, da huoi chilou gen diing ka thei sih hi. I community hall-te uah khotaang kihilna (social gospel/seminar) umzel henlen, kaalteng ahiei hateng in um leh tambang in i tuontuol talawm sih diing ua, ZYO song functioning ahi mai diing hi. Nidanglai in Zou khanglaite khu "HAM" ah ana giehkhawm zel ua, tuanah thu-le-laa tampi kihil in ana kithunun mama uhi. Kei ngaidan in ZYO te khu "HAM guys" kachi a, i HAM culture auh i mangsahta ua, i revive diing uh a kisam petma hi. Ahil diing lah umlou, a kihil sawm sunsunte zong ki kelpatei sah (koima thulahlou) nalai chidan deu hing hang ee, guai!

Tualeh, Local/branch UZO te khu a taangpi'n eimi tamna hilou a khopi tuomtuom a umte diingin ka ngaisut hi. Keima ngaidan in Zomi (UZO mi-le-sa) 50 sanga tomzawtna mun ah "Patriarchal society" danin kibawl henlen tuana local guardian penpen in tuami khosung/vengsung a um imi-isa zousie mawpo leh ahoi mai diingin ka ngaisut hi. Tualeh 50-150 tan pen Local in kipo nalai henlen, UZO, ZSP, ZYO, etc. chite min khat phot ahiei, or local min khat tawh i kituoh theina penpen in kipuo in cabinet themkhat lemlei functioning diing bang kasa hi. Zomi 150 sanga tamzawtna ah UZO branch a kipuo in a wing tuomtuomte zong kineithei leh ahoi diingin ka gingta hi. Keima mimal ngaidan hibou ee. Bangteng bangteng a i kipuoh vangin i mission uh khu office/leadership hilou in i mite (subjcet) ahi gige hi. Office (Leadership) buoi a ibuoi a imi-isate i nahsah man sih leh Laisiengthou a kigen banga "Ngawng a suongtum khat khi a tuili sunga tawmlut" mai diing in hoi kasa mai hi.

These are the fundamental changes we need in our society or community. Therefore, if and when we can accept and embrace these fundamental changes, my answers to your title "The ZO TRIBE in India: It is heading towards demise with the status quo, but we can change the course from dimise to vibrancy" would be answered and we will see the change we need.

CHANGE: Yes we can, yes we will and yes we are!

Regards,

Moderator
-----------------------------------

The Zou Critical and Creative Workshop (ZCW):
An international study forum for intellectual discussion and debate
on issues related to any aspect of the Zou society, history and culture.

Zou ham zang teng leh Zou tawndan jui teng Zou ahi - UZO Constitution

Zou ham zang teng leh Zou tawndan jui teng Zou ahi - UZO Constitution




On Thu, 1/29/09, Zou Workshop wrote:

From: Zou Workshop
Subject: Re: [ZouWorkshop] Zou ham zang teng leh Zou tawndan jui teng Zou ahi - UZO Constitution
To: ZouWorkshop@ yahoogroups. com
Date: Thursday, January 29, 2009, 9:41 AM

Dear Mang leh Zou Workshop a seppite,

Nang thusun houlim diinga hoi mama ahi hi. Our warmest congratulations and an open-arm welcome to the newly naturalized people.

Bang diinga Hiengdung a ka pu Thangnawh bete Hmar a na um laizang uh ama chi vang ka theisih hi. Thawngnawh leh Joute khu U-nau dana aget khat uh vang kaza kha ngai hi. A tangthu peidan bangma thei tuom sing.

Kei zong ka pi leh ka nu Thangnawh be ahi ua, ni nuazui chidan a ka nu analaah dan uh ahi hi. Ka pu pen Ngalzang hausate ana hi a, ka pi pen Tangpijol khomi ana hidan ahi. Ka pute innkuon zong Tangpijol hausa masapa chielna (A gam behkhat aat diinga chielna) tawh i Zou mipite a ngainat zieh un Ngalzang hausatna hengla lou in Tangpijol ah 1940s lai in ana peem uhi. Ka pi sanggamte kipatna sutthei sih lengzong Tangpijol ah hunkhop a um uhi. Tualeh Sehngalzang khu Tangnawhte hausatna khuo ahi hi. Hiengdung hausate zong ka Pute ahidan ka nu'n ang hil zel hi. Hilezong, Tangpijol hi in Sehngalzang hitaleh ka pute khu bangchih tanin UZO ah ana umzing ua, hattuom lamkaina leh chi-le-nam a diinga pang zong abei sih uhi.

Upa T. Chinsuanhang khu ka nu U ahia, Upa T. Chinkhanpau ka pute ahia, Presbyterian Upa ahi uhi. Ka Pu T. Vielkhankap zong ZYO Tangpijol Unit a President ahi hi. Ka Pu Thawngsuan zong (Phamta) Pu Thangkhanlal right-hand/chief agent khat ana hi a, ka Pu Chinkhanthang @ C.K. George zong Singngat ZSP ah sawtlai apat ana kipumpieh den khat ana hi a, tu'n zong ZSP Singngat Block President ahi nalai hi. (Ka theikhel leh ngaidam). Tamteng pen Thangnawh be vive ahi ua, UZO leh Zou vai zousie ah apang zing uhi. Kei mudan ah Thangnawhte Zou ahilouna diing uh bangma katheisih hi.

UZO baseline khu be-le-phung ahizaw in kathei hi. Kei ngaidan in UZO membership khu Zou by birth (Blood) leh Zou by naturalization hi diingin ka ngaisut hi. Ka ngaidan themkhat hing hilchien vang:

Zou by Birth (Blood): Tamte khu Zou Deoxyribonucleic acid (DNA) neite ahi uhi. Tamte pen heimun heimun ah um in, bang ham bang ham zang in, ngaina tuomtuom anei phiel vangun a Zou DNA uh abei sih diinga, Tamte khu ama-le-ama kitheisih lezong Original/Organic Zou ahi uhi.

Zou by Naturalization: Tamte pen Zou shisan nei tahtah ahi leh ahilou kitheilou ahiei Zou hilou a Zou nampi sunga hing lutte china danin kamu hi. Etsahna diingin tua i buaipi chet uh Thangnawh bete bang, ahilouleh ham tuom pau tuom, tawndan tuom hilezong Zou sunga hing lut a, Zou diellap nuoi a kichiemte zong ahuop thei diingin ka ngaituo hi.

Thusuimite leh mipilte'n (researchers and scholars) laibu agel or thu asui chiengun "Primary Sources" leh "secondary Sources" chi'n aneise ua, kumpi laibawlna ah zong Primary leh secondary documents chi aum den hi. Zou leh UZO vai ah Primary leh Secondary (by birth and by naturalization) ahivangin UZO hina zousie bukimtah a azahthei veve uh ahi hi. Tami'n DNA lavel ah tha anei a, hilezong UZO level ah kidaidanna diing bangma aum tuom sih hi.

"UZO pen Social/Conventional Organization ahi hi" chilei adih mai diingin ka gingta hi.UZO Constitution Amendment nukhia pen in "Zou ham zang leh Zou tawndan jui teng Zou ahi" achi pen tambang in kigiel leh - "Zou ham zang leh Zou tawndan jui teng UZO mi-le-sa ahi" chileh adihzaw diing abang hi. Thuguol ni ahiei compound sentence in kigiel leh: Compound sentence - "Zou shisan (DNA) nei teng Zou ahia, Zou ham zang leh Zou tawndan jui teng UZO mi-le-sa ahi" chi ahiei simple sentence in "Zou shisan (DNA) nei teng Zou ahi. Zou ham zang leh Zou tawndan jui teng UZO mi-le-sa ahi" chi'n kigiel leh adihzaw diing abang hi.

Aziehpen Zou chipen "United" chi in apan (prefix) ngai sih diinga, zong a khumsin (suffix) ngai sih diing hi. Zou chi pen Khat maimai ahiziehin "One, One and only one" ahi zing a, United ahi ngaisih hi. Hilezong, United ichi chieng un tua "Zou ham zang leh Zou tawndan jui teng (bang be bang phung hitaleh)" ki pumkhat (unite) na ahizaw abang hi. UZO khu "Social/Conventiona l organization" kachina khu nopni-dani a kidontuo diinga kipawlna namkhat ahizaw in kathei hi. Zou ihina pen i teelna (by choice) ahisih a, UZO pen by choice ahizaw hi. By choice ahi vangin Zou shisan paai giagua a kithei khat in UZO zoplou khu motna ahi hi. Tambanga mimo honkhat um veve ahi.

Tribal dangte'n anam hilchetna uh bangchi'n agiel di uoi? DNA level in agel uoi or conventional org. level in agel uoi? Tam pen common problem ahi hi. Nachi sih uh ee? Ngaidam kikum hi hang ee.

Regards,

Khai Minthang
------------ --------- --------- -----

The Zou Critical and Creative Workshop (ZCW):
An international study forum for intellectual discussion and debate
on issues related to any aspect of the Zou society, history and culture.