Saul leh David
Apat Lamkaihina Simmun
Khai Minthang
United States
(Tami thugel khu ka Master of Arts in Christian Leadership course, John C. Maxwell in agel “The 21 Most Powerful Minutes in a Leader’s Day” apat kilakhie ahi taangpi hi)
Israel tate’n Samuel kung a leeng anget lai un Pasian in Saul apie a, a meel-le-puom etmai in Israel mipite’n Saul meelhoinate, duongchinnate, thahatnate, bawltheinate a-et chieng un a lungkim thei mama uhi. Hilezong hun sawtlou sung in Saul in a tahsa silbawltheinate suong in Pasian masang ah a tawnkhielta a, Pasian in a lungdei David a teel hiau hi. Meel-le-puom hoina khu a juouthei hi.
Bangdiing a Israel-te leeng diing a Saul kie a David katou ahiei? A lamkaidan dungzui uh ahi hi. Saul in a nuazuite a nen-ngiem a, David in a nuazuite a lamtou hi. Amaute gel lamjui enkhawm lei:
Pasian mite apat hanthotna anga tuoh uhi: Leeng diing a sathau sii khu Samuel ahi tuoh a, Samuel in Pasian thuhilna ahiltuoh hi. Saul leeng hi diing a sathau a kisii lai in mipite apat a kibumang hi. Hilezong, gaalte ang zaw chieng in leeng ahina khu lamkai thupi hiva ana kichikha hi. Leengpa hina, thuneina leh lukhu anei vang in gam keehlou, gaalkapte patat ngajou lou leh vaihawmna kichien neilou a aum zieh in Pasian in apaikheta hi. Leeng ahina panmun in Israel-te lamkai theina thuneina apieh hiva chi a ngaituo hi. Saul in lamkaitu hina umzie a thei sih hi.
David pen Saul banglou in hunlem teng ah a lamkaina khangsah in a gam a keehlien gige hi. Gaalsat dante jil in, gaalkap tampite khawmkhawm in a gaalte a jou zungzung a, khopite siem in khopi tha ahisah a, kumpi vaihawmna detdoutah asiem hi. Atamzaw thamte khu leeng ahi masang pehpeh a abawljou ahita hi. Achil apat in Israel leh Judate’n a iit mama ua, mipite, gaalhangte, lamkaite jousie David in a khaikhawm hi. David lamkai siemna zieh in mipite’n nuom asa uhi.
Phinna/Chouna lientah a maituo tuoh uhi: Lamkai khatphot in nawngkaina, hamsatna leh ze-etna chite a tuohchiet uhi. Mipite’n bang thu hing pieng diing ahei chia mangbang a aum laitah un lamkaite hing kipan in phinna/chouna khu a dinte uhi. Saul leh David in Philistine-te gaalkap migolpa Goliath phinna a tuohkhawm uhi. Tuahun laitah a Israel-te lamkaipa Saul in a kibuonpi diing hinapi in a gaalkap siellum leh teipi khu David pie in ama a kibumang mawh hi. Hilezong David naupangpa khu thangpai in Pasian minthanna diing in Goliath kibuonpi leh maituo diing in mansa’n aum hi. Saul leh gaalkap dangte a diing in Goliath khu zawjou diing in a lien taluo a, David a diing in Goliath khu kapkhiel diing in a lien taluo hi. (For Saul and other soldiers, Goliath was too big to win, but for David Goliath was too big to miss).
Kikhel a khantou diing deiteelna anei tuoh uhi: Saul leh David khu a khelnate uleh a chitlanate uh phuonjah ahi chieng in dawndan/lahdan tuomtuoh anei uhi. Saul in ama bawllou diing halmang-sillat abawl lai a Samuel in a phawh lezong Saul kisiana tawh kisai Laisiengthou in a genkha sih a, tualemah in Philistine-te a doudan Laisiengthou in a genjom ngal hi. Saul in kisialou in a pei ngaidan in apei veve hi chi I muthei uhi. A silse bawl ah zong ama-le-ama kisiemtan abang hi.
David in ama khelna alamtuo dan khu a kichien mama hi. David in Bathsheba ang akawm jou nua a, Bathsheba pasal galsatna mun a a shisah/tha thu Zawlnei Nathan in a gen lai in leengpa David khu hasetah in a kisia mama hi. Nathan tawh a kimaituona apat in David hinkho puitu muthei ahi hi. A hoilounate phuonjah khawh asa sih a, Pasian kung a ngaidam nget a, Pasian maipha sui a, ama-le-ama kibawlphat diing khu David azau sih hi. Lamkaite’n zong David bang a I khelnate uh phuonjah a, Pasian kung a ngaidam nget a, kibawlphat zing diing ahi hi. Khiel a kisa ngai vetlou lamkai khu bangchihtan in a kisiemtha/kibawlpha sih diing a, a kibawlpha ngai vetlou lamkai khu banoukhat sung in kumlui (Out dated) ahita diing a, tunia silthate khu zing chieng in sillui ahita diing hi. Tuazieh in lamkaite ketot a I katou nuom leh nichin-hunchin a kibawlphat zing diing ahi hi.
Saul lamkaina chiengtan neisahte: Pasian in Saul Israel-te leengpa hi diing a Samuel sathau a sisah lai in Saul khanna diing apulang a daltu tampite a hepkhietsah hi. A pulang meel-le-puom a chitna tampi anei vang in Saul in asung lam apat lamkai thupi asuohna diing a daltu/sinkhup tampi anei hi. Tuate ahileh –
• Jauna: A vaihawmna khu hiem-le-jumte lah a kibutna in azang a, Goliath tawh kimaituo diing khu ajau mama hi.
• Ngahla: Samuel ngah joulou in Pasian masang ah halmang sillat kithoina ana bawl mawh hi. Tam kithoina khu Siempute maimai bawl diing ahi hi.
• Nielna: Samuel in Saul khu Pasian in Israel-te lengpa diing in anielta chi a theisah jou in zong Saul in niel in bangma chilou dandan in a lamkaina a peipi veve mawh hi.
• Thukhuolchil louna: Saul in thu khuolchil lou in thutanna a mawh bawl thopthop a, a kamchiemna tawh a tapa Jonathan a shi law dihtah hi.
• Juou genna: A tanu Michal khu nehguhna a zang in David in Philistine-te a kisuolpi a ngam leh a tanu Michal tawh kitengsah diing chi’n a tanu khu nehguhna/juou bawlna in a zang hi. A lungsim leh kinepna tahtah ahileh David khu gaal a shi diing chi ahizaw hi.
• Engsietna: Mipite’n ama leh David teekahna abawl un Saul khu a thangse mama hi. Tuami apat in a gaalpa tung ah engsietna mit a hakhumta mielmuol hi.
• Thangpaina: David in lengpa a diing tumging a tumsah lai in Saul in David khu a teipi tawh a thasawm gige mawh hi.
Saul lamkaina daltu tamzawte khu a gamtatdan hoiloute tawh kisai ahideu taangpi hi. A gamtat hoiloute kisuh sieng diing chilou in mipi mai a kilawmtah (nuolbanglou) a um diing chi ahizaw hi. Leng diing a niel ahilai in zong Saul khu kisia malah in mipite’n amapa bang achi mu diing uoi chi khu a thupi ngaisut zaw hi. Samuel kung ah: “Kana kheilta hi, hinanleh ka mite upate masang leh Israelte masanga hing pahtawi hamham nalai diing in ka hing ngen hi” achi hi. (1 Sam. 15:30)
David lamkaina chiengtan neisah loute: David hinkhuo I et chieng in David in zong a sunglam hi in a pulam hileh kichiengtanna tampi anei veve hi.
• A Innkuonpite: David chitlouna a innsung apat a kipan hi. Apa Jesse kung a atapate khawmkhawm a, Pasian in leng banzom diing Samule in apieh sawmlai in David khu theiphah/hatkhah in zong kineilou in, tuamun a kihal diing in a kihan khasih hi. Apa in David khu a en-neu mama a, patat a lawsah jou sih hi. Philistine-te tawh kidouna gaalphuol a aum khawm lai un David in Goliath simmawna kamtengte aniel leh a sanggamte’n phawh in inn a pei diing in asawl uhi.
• A lamkaipa: Saul in David lamkaina leh masawnna khu phungkal asawm gige hi. David in Goliath tawh kibuon diing a khensatna abawl in Saul in, “Nang pen Philistin mipa dou diing in kuontheisih vateh, khangdawngnou nahi nalai a, amapen aneu apat a kidou mi ahi hi” achi hi. (1 Sam. 17: 33) Tuazou in a galvan gih khu naupangpa a suon nalai hi. Tuajou in David khu a gaal ahi chi langtang in aphuongkhie hi. Saul in David a thasawm gige hi.
• Ang kipatna: Saul khu innsung hoi leh thuneitah apat in ang kipan hi. Apa khu, “Benjamin gam a, Benjamin mi mihat leh hangsan mama khat a um a, amin Kish ahi; tuakhu Abiel tapa ahia, tuakhu Zeror tapa ahia, tuakhu Bekorah tapa ahia, tuakhu Aphiah tapa ahi” chin ana kichiemte hi. (! Sam. 9:1) Gam neitu, nam lamkai leh gaalsat hun chieng a galkap lamkaitu khat ahi hi. Alelang khat ah David khu belam ching innsung zawng apat ahia, Bethlehem khomi Jesse tapa ahia, a nei-le-lam leh panmun poimaw anei lam kigenkha lou khat ahi hi. Tualeh David khu ta upapen hilou in a unau sung ua gietna leh atumpen ahi nalai hi.
• A khangdawnna leh theineilouna: Samuel in David leng hi diing a sathau a sii in David khu naupang khat ahi maimai nalai a, belam chilou midang leh sildang lamkai hikhahna (Experience) ana neikha himhim sih hi. Goliath tawh kibuon diing a kal asuon in amapa khu ‘naupang maimai’ in a ki-ngaituo a, gaal kichi zong ana satkha naisih hi. Tamte jousie zieh in mite’n David khu simmaw in a thulahtahlou in a koi gige uhi.
Tuazou apat in David khu lamkai thupi ang suoh a, ahin a hinkhuo a kichiengtanna neilou ahi tuomsih hi. Hun hamsatah leh kichiengtanna tuomtuom tampite lah apat David in ma anawt jel hi. David lawchinna thuguhte en vai:
David ama-le-ama a kipanpi masa hi: David hinkhuo enlei mimal khantouna leh kibawlphatna hinkhuo ahi hi. Bangchih a galkap/galsat ngailou hilezong a ganchin lai a a kisahkholnate – gamsa zauhuoi humpi leh vompi a thadan, saili kap asiem dante tawh Goliath kibuonpi diing in a ki-ngap mama mawh hi. Tambang a asiltuohte apat in Pasian panpina atandan thei in hansanna, ki-ngamna leh ginna thuhtah anei hi. Tuazieh in Goliath tawh ang kimaituo ni in Goliath khu David in a saili tawh kapkhel diing in alien taluo hi. Sailungtang a deina na a tusah theipa a diing in Goliath talpaang khu kapkhel guollou a lien ahi hi.
David in a kinaipite tha apie hi: David atun masang in Israel galkap jousie Philistine galkapte masang ah jau-le-liing in aum uhi. Elah phaijang ah a gamgi uh bawl in sun sawmli leh jan sawmli sung vingveng jingkal leh nitaah in Goliath bawlsietna leh phinna a ngaikhie uhi. Tuahun lai in Saul in bang abawl ei? A kibumang hi. Saul khu Israel galkap zousie a diing in adaltu leh thaneemna guontu ahi hi.
Hilezong David ang tuntah in Goliath a kibuonpi a, athat a, Israel galkapte thaneemna jousie a lahmang piehsieng hi. “Tuachiin David atai a, Philistin mipa tung ah ading a, a namsau ala a, apai apat a dohkhie a, tua namsau in alu atan a, a thatta hi. Tualeh Philistin miten ami hatpa uh ashita chi amutah un ataijahta uhi. Tuachiin Israel mite leh Judah mite a dingdoh ua, a kikou ua, tualeh phaijang lutna leh Ekron kulpi kotkhah todong Philistin mite a nuadel ua, tualeh Philistin mi gal a liemte Shaaraim lam tungtawn ah Gath leh Ekron dong in a pua lemlum uhi.” (1 Sam 17: 51-52)
David in a Nampi tha apie hi: David ginna thuhtah leh lamkai siemna zieh in a nampi in thahatna aneilaw hi. “Saul in atul-atul in athat a, David in tulsawm-tulsawm in athat hi” (1 Sam 18: 7) chi’n mipite muonna leh kinepna jousie David tung ah atuta hi. David lamkaina nuoi ah mipite’n Pasian hepinatawh sil jousie kibawlthei ahi chi ang gingta panta uhi. Israel-te galzawna hing kibelap in David vaihawmna abei kuonlam in Israel leh Judah gamkaite detdousah in Edom, Moab, Ammon leh Zobah thuneinate zong alata uhi. Tuachiin David lenggam hing thupi in a tapa Solomon a diing lampi a sielsah zieh in Solomon in nasatah in a keehlet be nalai hi.
Mizousie in hunhampha idei chiet uhi. Hilezong mi tampite’n hunlemtang/ hunhampha hing tung masa henlen eima kibawlpha masa phot leh chi idei uhi. Khatteng in, “Tuami dinmun katun chieng in kei zong kibawlpha vang in khan sawm vang” achi ua, tuapen adih sih hi. David in a tuntunna apat a dinmun bawlpha toujel in a huop liensah tou deudeu hi. Ama apat, a lawm leh guolte apat a mipite tha ape toutou a, tua dungzui in ama lamkaina zong akhang toutou hi. Zogam ah David bang lamkai I tasam uhi.