Friday, March 28, 2008

Mission Schools & Total Literacy Program


Role of Mission Schools
In
Comprehensive Total Literacy Program
Among the Zou people

(An opinion, not a research!!!)


Mr. Khai Minthang
Pensacola, Florida


(Tami article khu February 20, 2006 a Pensacola, Florida ka umlai a kagel ahi hi)

Total Literacy: Indian govt. deidan in naupang kum 14 nuoilam teng school kai diing chidan ahia, child labor pen Indian Govt. deidan hilou in kathei hi. Indian Government educational program pen hoitah in kizui theileh tuni’n Total Literacy ihoulim nawn sih diing uhi. Hilezong, zawnna (poverty) ang umchiengin tam "Compulsory education under 14 years of age" sangin struggle for existence/survivor ang thupi zaw hi. Below Poverty Line (BPL) ate a status uh dopkang ahi masang sie Total literacy pen 'Utopian Society' tawh kibang mai in muthei in aum hi. Mass upliftment (BPLs) aum tawpsih lezong "No child left behind Act" US Govt. in anei bangin Zogam sungah 'No Zou child left behind Act/Mission" umthei henlen naupang education muzouloute khu musah thei na'ng lampi sui lei maban kum 10 zaw chiengin kikhelna ang umthei pan diiingin ka ngaisun hi.

Strategy: Kei mudan in Total Literacy Program bawl tahtah isawm uleh comprehensive tahta bawl a, formal, informal leh non-formal educational aspects suhkhah sieng diingin ngaisun ing. Tambanga ibawl zou sih uleh "Ataw sel lei alu dawh, alu sel lei ataw dawh" chidan hing um veve diingin, ‘success in one field/line at the cause of the other’ chidan hing um veve diingin ngaisun ing. Zogam a literacy growth pen imbalance hing hi veve diing abang a, never ending mission hing hi diing abang hi. Inntung guoke pen a tuimal tuhna teng a beel leh kuong koi sangin inntunga katou a akena mun huhbit diingin ahoizaw hi. Effect-oriented sangin cause-oriented zawlei ahoizaw de aw chi ing. Tambang ngaisutna ang um chiengin Strategic planning umlou in Total literacy kizou zoulou diing abang hi. Lungsim a hing kilangte pen koi mawpuohna hisah diing, a fund hei a mu diing, koi tengin sepsah diing, temporary maw permanent diing, short-term maw long-term diing chite bang ahi hi.

Mission Schools: Mission school pen Zoudawn school te lah a lawching pen ahi hi. I Mission school te pan Government school umlouna ahiei, umnapi school kailouna munte a kikoi ahi hi. Qualified Government sangsye a sepna muna umlou leh officer khenkhat aahluisan puohlou a nasem utlou te sangin chinglou pumpum a asepna muna um a sem zingte ke’n patathuoi kasa zaw hi. Mission school tawh kisai in itenkhawmpi uh Evangelical Baptist Convention te’n bawl hoi kasa hi. Apoimawna khoteng ah Mission school akoi ua, LP/ME/JB chidan in akhuo tawh kituoh in akoi uhi. Mission District Headquarter or Mission Sub-Divisional Headquarter te ah JB/High school akoi ua, Biel Pastor-te etkolna nuoi ah aum hi. Center school, “Ebennezer Academy” anei ua, Zoudawn a sangnaupangte competitive exam neisah in tuana lawching leh lam-ethuoite khu sponsor apie ua, center school ah a upgrade uhi. Tambanga ang pattah chiengun Pasian thu leh leitung thu ah naupangte ang khangtou ua, ginna dettah nei leh ginumtaha in asepna chiet uah aum uhi. Tam Mission school te pen Director of Institutions chi in amawpuoh ahi hi. A Mission school administration pen uh systematic kasa mama hi. Hattuom lawchinna leh mipite lawchinna pen a taangpi’n Mission school lawchingte ahi uhi. Serampore-trio (Carey, Marshman and Ward) te lawchinna zong literature ma ana hia, Roman Catholic te lawchinna pen zong Mission school ahi hi. Tuazou chiengin Hospital leh adang dangte ah lawchinna ang umtou zel hi.

Life of a Typical Mission School Teacher: Sangsye te pen school maimai enkol hilou in hattuom enkoltu zong ahipai uhi. Laisiemte lah khopi lang ahiei, a sepna ua um ahizieh un mission sangsye te pan tuami khuo a diinga lailam entheipen asuoh uhi. Biel Pastorte umna pen Dist. Hq. ahi taangpi manin local a sangsye te pen hattuom a department teng in apoimaw uhi. Sunday school sangsye chivel zong ahipai uhi. Zoudawn hinkhuo chipen a umkha tahtah loute'n athei sih diing uhi. Zingkaal thouphet annhuon, tuitawi, khenkhat bangin zingkaal a naupangte a quarter ua hankhawm in laisimsah chite bang, anneh zou chienga school kai, school kaitawp chienga singpuo, annhuon, kisil chite tawh ni tum, nitaah chienga biehinn kai, biehinn kai tawp chienga naupangte laisim visit bawl, tuazou chienga hun awng themkhat um sunsun a hattuom te tawh houlimna ahiei kholai vahna hun zang a luphun a lup zel chidan ahi. A local a mawpuohnate chilou a District sunga zong kipoimaw ahi ziehin Kiginni chiengin nataangsep aum lou leh committee chite banga Dist. Hq. azotzel uh angai hi. Sunday a lah Sunday school leh local committee tuomtuom te a buoi ngal. Khawmpi a diinga thuzil, lazil hun um zel, naa leh saate vezel, thumsah zel, etc. Vacation sunsun chienga bulpi (Head Office) te saina training khat ahiei, bang ahiei khatteng umzel, ama khuo zong aphah ngai zel ahimanin sangsye te abuoi thei mama uhi.

Nevertheless, Mission Schools are in the Failure: Mission school a sem sangsye te pen a taangpi in laisiem tahtah zoulou, solkar nasep muloute ichileh adih thouna diing hi. Hilezong a sepna, law leh sepdante uh et in thupi veve a, a kilawm veve hi. Adiehin, LP school asemte bangin basic education, the three Rs (Reading, Writing leh Arithmatic) sinsahna diingin a qualification/siemnate uh a hawmthaw huoi seng sih hi. 60s leh 70s (80s te zong themkhat!) laia sangsye a na kila, tua lah retire nai deuloute siemna vang hawmthaw huoi abang veve a, tulai a kila sangsye te siemna pen hawmthaw huoi kasa nawnsih hi. Asemte sangin a ki administer dan ah hawmthaw huoi kasa zaw hi. Tuaziehin, i Mission school te lawchinlouna pen administrative failure ahizaw inmuthei in aum hi. I Mission school te uh lawsapna tahtah pen a ki administer dan leh a board te mawna ahizaw de aw chithei in aum hi. Aziehpen, hattuom tamzawte ah Mission School Board a member te khu a taangpi’n Govt. School a sepna muna umlou, lawhawmna phuol a law sang, school naupang minphuo siem (Indian population sanga Govt. school student population tamzaw chikhat za ngai ing, ahivangin a documentation proof umlou!!!), Org. tuomtuomte gentahlou thautawite na ngawn in asepna mun ua atuo zouloute’n hattuom sunga, adiehin Mission School Board a thu ang nei chiengun hattuom pen amau sepna ma bangin ahawi diingdiang (in just existing state) paipai hi. Mission nasem teng maimai vangam kai diing kichileh lah ei hattuom mission nasepna pulanga umte a thangpai pen diingin zong gintathuoi zel ee, hilezong i nasepna a gin-umlouna pen granted in lathei, semlou a mu sawm, sep sunsun leh bieh ngaite dan (Aahlui san puoh ngai, cha thakna bah pieh ngai), mission nasemte bawlkhelna mu manlang mama nalai chidan ihi uhi.

Mission Schools as Agents of Total Literacy: Mission school te pen total literacy drive bawlna diinga agent hoipen pen diingin ka gingta hi. Summer camp, winter camp, etc. chite short term sung total literacy mupai diingpen a khantou diingin ka ngisut zousih hi. Hilezong tuate pen Comprehensive taha bawlna diinga alou theilou te lah a khat hi in muthei in aum hi. Zogam sunga hattuom mite buoina pen leh Zogam ministry basapna lienpente lah a khat khu follow-up ministry ahi hi. Pienthana (Accepting Jesus Christ as our personal Lord and Savior) pen anuom a, hilezong nuazuina (Discipleship) pen anuom sih hi. Tuaziehin Zogam ah hattuom milip sangin hattuom sunga mi piengtha te statistics a tamzaw a a thupi zaw hi. Tuamabangin, total literacy drive pat diing ahiei, camp leh short-term course nei diing pen athupi banah follow-up ministry athupi zaw nalai diingin ngaisutna aum hi. Singnou suon anuom a, apuo leh khansah (azuun) anuom sih hi. Tamtawh kisai in, mission school te thapie in, ahun hun in social organizations, church orgns, etc. te'n camp leh retreat neipi theizel henlen, study materials bawlthei lei ahoipen diingin gingtat ahuoi hi. Camp leh retreat te pen trainers leh trainees te tawh atuom tuom in bawl theilei ahoi dieh diingin ngaisutna aum hi.

Basic Education in the Mission LP Schools (Unit wise): Zoudawn kho tampite ah Basic Education mutheina diingin LP school ihong ua, ahoi mama hi. Sangsye pen a taangpi’n single teacher ahia, kho khenkhat ah grant teacher aum a, kho tamlou ah hattuom in a regularized sangsye, hattuom in grant a apieh uh sangsye leh a local hattuom in grant a achiel tawm uh sangsye chibang aum hi. Tam khote ah basic education or the three Rs (Reading, Writing and Arithmetic) sinsah ahi. Tuabanah, naupang te maimai hilou in pichingta laitheiloute (Adult illiterates) te zong basic education pieh theina lampi mission schoolte apat bawl theilei a lawching mama diingin ngaisutna aum hi. Naupangte a diingin basic education pen a ultimate ahi diing hilou hi. Amaban diinguh Zou mipilte leh nam lamkaite, hattuom lamkaite leh Social Orgns. mawpuohna in koithei lei ahoi diing hi. LP school a khangkhete mailam diing abing veve hi. Nursery-Class II tan sim, aban zopna diing umlou, zom diing hilezong JB or High School umnate alah a innsap ahiei a kinaipi uh mi umlou banah mundanga um diinga naupang taluo uh, chidan ahi hi. Mision school sangnaupangte course pen atom due abang hi. Nursery-Class II chitan vel!!!

Middle School in Selected Mission District Headquarters: Hithei bang hileh hattuom chinin i District Headquarter chiet ah High school (Junior High School at least) koithei in district sunga sangnaupang LP, JB a khangkhete pen district headquarter ah ki upgrade sah leh innmun apat zong anei deu diinga, a bawlthei pen (feasible) diing hi. Ahilou tawpin Middle school koi thei hamham lei adieu hi. Tuabanah, hattuom chin ahiei a kipawl in Central School dan kineithei henlen hattuom pumpi a naupang teng teng compititive exam District Headquarter te ah kibawl henlen tuana sangnaupang lam-et thei diingte ki sponsor leh ahoi mama diing hi. Class II (LP level) ah khatvei, tuate pen District Headquarter ah ki up-grade henlen, Class V ah khatvei ki exam sah kia henlen, tuanah drop-out bangza um diing, bangza peisuoh (Sponsor) thei diing chite ki en henlen, tuazou chiengin Class VIII ah Competitive exam khat kinei kia henlen tuana lam-et thei diingte High School Leaving Certificate exam hoitah a abawl theina diingun Class IX leh X pen khopi a kai diingin ki sponsor leh ahoi mama diing hi. Letter of Commitment bawl in, tampen competitive exam a tel zousie'n a sign diing uh ahi. Bond service zong umthei tham ahi hi.

A Good Yield: Tambanga lawchinna ang um chiengin Comprehensive Total Literacy Drive pen ang lawching diinga, Zou khuo tengah laisiem (educated) leh laithei (literate) ang bukimta diing a, nam khangtou leh detdou ihi theita diing uhi. Letter of Commitment sanga thupizaw pen ama uh tunga thusiemte a manghil louna uh ang hi diing hi. "Good begets good" chikhat aum hi. Tuateng teng sanga thupipen ahileh ZOGAM IITNA NAWITUI leh PASIAN NEINA tawh Mission school tungtawn a ang khankhiet diinguh ahi hi. Tambangin Zonoute pichingsah lei "Zogam iit in," "Zomite iit in," "I nam in nang ang poimaw," "I nam a diing sepkhiet khat nei in," etc. chite gengen akul nawnsih diing hi. Lam chintengah khantouna ang umta diinga, Zogam khantouna diing sil khat phot ibawl chiengun a frontline a ding diing iki-tu ta diing uhi. Pasian nei officer ihing tamta diing ua, office teng iluo dim diing ua, business akhangtou diinga, sep leh bawl ah ikhangtou diing ua, modern technology te zahdan Zotate'n ihing theita diing ua, lam chintengah i khangtouta diing uhi. Tuahun chiengin "A pen is mightier than a sword" kichite a khietna tahtah ihing theita diingua, "Gun Culture" pen ang mangthangta diinga, tangthu ginalou ang suohta diing hi. Zou tate apoimawna munmun a ding thei diingin siemna, thatang leh hagau ah ang kibulphu theita diing hi. Thautawina culture sangin apoimawna muna thautawi thei vahiau diingin Zotate'n overground village volunteer (good samaritan leh community protection) ang thupi ngaisut zaw diing uhi. Tuahun chiengin UZO, ZSP, ZYO, ZDV chite lungkituoh in tuibang ang luong khawmta diing uhi. Thautang ngai nawnlou leh aahluital kipuoh sese ngai nawnlou in office te'n a nasep uh ang zouthawta mama diing ua, corruption leh bribery chite pen "a thing of the past" ang hita diing hi. Houlimna taangpite (Zoudawn hi in khopi sung hitaleh) pen in kigensietna sangin Zomite khantouna lam vive ang focus ta diing hi

@@@@@@@@@@ Feb. 20, 2006 @@@@@@@@@@

No comments:

Post a Comment