COVID-19 LEH SOCIAL DISTANCING:
TULAI BUOINA ANTI-CHRIST AHIEI ANTI-COVID-19?
Khai Minthang Samte
THUPATNA
Leitung mihingte kipilsahna leh kibawlthei
sahnate Pasian masang ah bangma ahilou dan tami COVID-19 in tahlang isa uhi. “Gamte,
silbawl theinate leh thupinate kumtawn in nang a ahizieh in, Amen” (For Thine
is the kingdom, and the power, and the glory, for ever. Amen) chi khu
kigenkhiel hetlou hi. Natsie leh puul natna chite ideipen hisih lezong ahun-hun
in ang tung veve hi. Tambang natsie/puul natna pen Lai Siengthou sung ah zong
kimu a, leitung tangthu ah zong kimu hi. Ipu-ipate ngaina apat i-et chieng un
eite lah ah zong ana um tham chi pen haiguollou ahi hi. Tambang natna tu-le-tu
a ibuoipi uh ahizieh in Lai Siengthou leh Zo ngaina tawh themkhat kikum vai in,
kikepdan tu a i kikep sawmdan tawh a kituohnai chi sui va ui.
CORONOVIRUS TANGTHU TOMKIM
Coronavirus natna neite in khosih, khu leh
nahhu tom (fever, cough and shortness of breath) nei ua, ahamsa diehte nah
theilou, awmna saden, lung-am leh nephu leh maitang dup chite ahi hi [Centers
for Disease Control and Prevention: Coronavirus Disease 2019 (COVID-19), 2020].
Tambang natna kipatna Guangdong, China ah 2003 in ana kipanta hi. Tuami natna
khu severe acute respiratory syndrome coronavirus (SARS-CoV) na kichi in, leitung
gam 29 ah na kizel in, mihing 8,422 in natna navei in, mihing 916 na shilaw
uhi. Tuajou in 2009 in pH1N1 influenza kichi Mexico apat kipan in leitung gam
214 ah na kizel in, mihing 500,000 taang in na shilaw uhi. 2012 kum in Middle
East respiratory syndrome coronavirus (MERS-CoV) kichi khat Saudi Arabia apat
in ana kipankia a, leitung gam 27 ah kizel in mihing 2,494 in natna navei in,
mihing 858 na shilaw kia hi (Park, Thwaites, & Openshaw, 2020). Tutung a
natna pen COVID-19 kichi a, tuni March 21, 2020 tan in leitung gam 185 a kizel
in, mihing 267,013 in natna vei in, mihing 11,201 shilawta hi (World Health
Organization: Coronavirus disease (COVID-19) Pandemic, 2020).
LAI SIENGTHOU LEH SOCIAL DISTENCING
Lai Siengthou i-et chieng un natna kilawsawn
thei leh social distancing ana bawl zing uh khu phah-natna (Leprosy) ahi
hi. Pasian in Moses kung ah tambang
natna bangchi kep diing chi hoitah in ana gen hi. Leviticus 13na isim chieng in
tambang natna umzie leh kep diingdan kichientah in ana gen hi. A natna neite
mitawh a kilawsawn louna diing in atuom a a um diing (Self-quarantine/isolation)
leh mipite umna camp ahiei khopi pulang a koi diing (social distancing) chi ana
genkha hi (Stangl, Earnshaw, Logie, et al., 2019). Tuabang natna neite
akep-akhoi didan hoitah in kigiel dimdem hi. Siempudan 13:46 sung ah, “Khum
natna (phah natna) anei sung teng in ama khu sienglou ahia, tuachi in midante
lah apat kikhiinmang in pembuh pulam a ateng diing hi” chi hi. Tuama bang in abawl
tahpi uhi chi Leengte Nina 7:3-20 i-et chieng in kimuthei hi.
ZO TAWNDAN LEH SOCIAL DISTANCING
Zo tawndan (ngaina) mama ah zong puul natna ahiei
natna hiipi gilou a um chieng in Siemputen tuitaw-tuilu ahiei gam nathoi in,
tuami natna neite innsung ah kulkhum in a innmai uah sawlbawh khai in, “zie-tang"
uhi. Tami sawlbawh innmai a kikhai in innsung ah mite natna hoilou nei ahi ua a
ensah a, sungtum-pusuoh kikham hi. Tam pen natna hii apat kilawsawn venna diing
a kituomkoi leh zapi tawh kisukha lou diing a bawlna ahi hi (isolation and
social distancing). Tuami natna nei nu/pa/innkuonte Siempupa in enkai in,
adamsieng masangteng uh pusuoh sahlou uhi. Tuathamlou in, natna zauhuoi hiileng
a um chieng in khomuol ah sawl kikhai in zin-le-leeng koima pusuoh-sungtum
omlou hi. Tam pen tulaitah a self-quarantine, self-isolation, social distancing
ichite ahi hi. Siempute in khohun leh natna omdan en in, natna a zauhuoi
nawnlou chieng in siensuo in khopite leh khovengte tawh kikawmtuona umthei kia
pan hi. Tuabang a ana bawl zieh un puul natna zieh in na shigam samlou uhi.
HOULIMNA
Lai Siengthou sung ah puul natna ahiei phah
natna pen Israel-te Pasian masang a atawnkhiel chieng ua Pasian gawtna
(sapsietna) in ngaisut ua, Pasian masang a kisiakia a Ama maipha suikia diing a
hatna (wake up call) in ngaisut uhi. Tami pen Hagau lam ah koi talei, tahsa
natna ahizieh in bangchi kiven diing chi pen ngaisutlou phamaw hi. Phah natna
bang a mitmu thei diing a kilang lou ahizieh in koiteng in COVID-19 natna paai
chi pen kigen theilou hi. A natna kilahna khu ni 14 sang a tamzaw zong hithei
nalai ahizieh in koiteng tuami natna paai a zapi lah a um chi kitheilou ahizieh
in eima ihiei, igei a um nu/pa/te zong hithei gige china himawh hi.
Anatna khu anatna vei mite apat a kilawsawn (communicable
or contagious) ahizeih in a kilawsawnna tawpsah theidan um leh chi in kumpi
vaihawmte leh chidamna lam a semten gen uhi. A kilawsawn hatdan khu patauhuoi
mama hi. Etsahna diing in, Georgia state, USA ah official tah in March 2, 2020 COVID-19
natna nei mihing 2 um a, ni sawm (10 days) jou in COVID-19 natna nei mihing 33
um a, ni 19 jou (March 21, 2020 – tami lai ka gel tan) in COVID-19 natna nei
mihing 555 umta hi (Smith, Yourish, Almukhtar, Collins, Harmon, McCann, &
Wu, 2020, March 21). Akhan hatdan i-et chieng in patauhuoi mama hi.
1. KUMPITE THU MANG DIING:
Kumpiten mipi kikhopna bawllou tadi phot diing in thuphuon bawl uhi. Kumpi ichi
chieng in eima Hattuom a member-te zong china hithei hi. Tampen koima biehna
khahsahna hilou in mipi kikhopna apat in tami natna khanghat mama chi mukhiet
ahizieh a, tami natna kiem theina diing in panlah ahi hi. Tami in Hattuomte
maimai tuomkawhna a kibawl hilou a, mizapi kikhopna khat phot ahuom ahi hi. Tami
article gel ahitan in mi 10 sang a tamzaw umkhawm theilou diing chi kumpiten
thuphuon bawlta ua, bawllou diing honkhat zong kigenta hi (Lemire & Colvin,
2020). Tambang hun chieng a Christian-te a diing a ibawl theipen uh kumpite
chidan zuilou a mizapi kikhopna a pei teitei a COVID-19 natna khangsahtu leh
kumpi neisah tawpsah hilou zaw a kumpite beidotna panpitu hi diing kisamzaw hi.
Lai Siengthou in kumpi vaihawmte thumang diing in ang hilzaw hi (1 Peter 2:11-17).
2. SOCIAL DISTANCING LEH
LAI SIENGTHOU: Lai Siengthou sung i-et chieng in Social distancing kichi pen
puul natna neite tung ah na kibawl a, ih Zo ngaina ah zong na kibawl hi. Thutha
hi hetlou in, ibawl khah ngai nawnlou ahizieh a thutha bang ahi hi. Pasian in
zong Moses tungtawn in Egypt-te tung a gawtna apieh diing chieng in social
distancing na bawl a, self-quarantine or isolation na peipi in kimuthei hi
(Exodus 7:14-12:36). Tualou ah phah natna neite zong khopi pulang ah (Social
distancing) na kikoi hi (Lev. 13:1ff. Cf. 2 Kings 7:3-20).
3. ANTI-CHRIST HILOU,
ANTI-COVID-19 HIZAW: Kumpi vaihawmte vaihawmna khu Christ-doudaltu hilou in
COVID-19 doudalna diing a panlahna ahi hi. Tamteng zosie deina pen Christian-te
bawlsietna (Anti-Christ/ian) hilou in, a Christian hi in, a Christian loute
hitaleh COVID-19 natna tua aveisate ban ah koiman vei sih leh china tawh kibawl
ahi hi. Tuazieh in Anti-Christ/ian hilou in Anti-COVID-19 ahizaw hi. Thamlou in
nasep poimaw (essential jobs) a semte lousie mipite innsung a kikulkhum phot diing
in kumpi in thuphuon bawlta hi. Tami hun sung a nasep kuon theiloute, nasep
khawlsah, sumbuh kikhahte leh buoina Dangdang tuohte a diing in kumpi in zangna-dopna
(Compensation or stimulus checks) in mimal huna kibawl diing chi khensatna lata
uhi (Toone, 2020). Kumpi thumanglouten kumpi panpina zong lahda uleh hoi phiel
diing hi. Anti-Christ/ian hileh zangna-dopna (stimulus checks) Christian-te
kipelou diing hi.
4. TAANG DIING I, MIT
DIING? Tambang hun chieng a nang leh kei natna zieh in kumpi sum tampi beilaw
a, doctor leh nurse tampi gimlaw a, ih innkuon leh Hattuomte lungkham law a,
aphatmaw leh shina in ih innsung ah vaihawm nalai diing ngaisut huoi mama hi. Thumanglou
a paupeng sang in tam atung a ih genteng ban ah tampi um nalaite noptuom tuntu
hi diing kisamzaw hi. Mite a diing a paupeng hilou a thupha ihi diing kisamzaw
hi (Gen. 12:2). Tami hun pen Anti-Christ/ian hilou zaw in Christian-te
pichindan etsahhun ahizaw hi. I Cross-te uh biehinn sung maimai ah laampi lou
in khopam lam zuon vai. Mipite chimaw genthei laitah in doctor, nurse, kumpi
vaihawmte thapetu a pan hun, gilkielte leh inn-le-lou neiloute ann pieh hun ahi
hi. Nasep poimaw semte (essential job) thungetna a panpitu hivai.
5. BEIHINN HILOU, BIEHDAN
DIHTAH (TRUE WORSHIPPERS): Jesu Krist leh Samari numeinu kihouna ah Jesu Krist
in Pasian biehdan dihtah agen hi. Jesu’n, “Hinanleh ahun tung diing ahita, tun
zong atung ahita a, tuahun chieng in abe tahtahte’n Pa khu Hagau leh thutah in
abe diing uh, aziehpen Pa in Pa in tuabang mi Ama be diing in asui hi” achi hi
(John 4:23). Pasian beihna ah Pasian lungdamna khu biehinn sung a va umzieh hilou
in Hagau leh thutah a biehna khu ahizaw hi. Pasian mun zosie a um ahileh eima
pindan sung ah zong Hagau thute kigen in, Hagau laate kisa thei a, Pasian phatna
leh biehna (praise and worship) kibawl thei thamtham hi. Biehinn sung pen
ministry bawlna phuolpi hilou in gingtute hatkhawmna, guolzawlna leh hahkhietna
(Gather, bless and send out) mun ahizaw hi.
THUZAWNA
Tambang natna hiipi khu leitung pienchil apat
a ana umzel ahia, Lai Siengthou ban ah Zo ngaina ah zong kimu hi. A lamdang
seng hilou in, Pasian theipina tawh ana tung zel, tulaitah a tung, leh ang tung
zel diing ahizaw hi. Kumpi vaihawmte thugen khu Anti-Christ/ian hilouo in
Anti-COVID-19 ahizieh in a chi dandan uh zui diing ahi hi. Biehinn kai theilou
diing chi hilou zaw in mizapi kikhawm theilou diing, mi 10 sang a tamzaw
munkhat phot ah umkhawm theilou diing chi hizaw hi. Tualemah in, tami hun sung
in Pasian kung a nasetah a kikou a, tami puul hiipi ang lahkhiet sahna diing a
nget ban ah, tami tawh kisai a hospital leh aphamaw nasepna (essential jobs)
semte a diing a thu ngetsah diing ahizaw hi.
LAIBU ETTE
Centers
for Disease Control and Prevention. (2020, March 21). Coronavirus Disease 2019
(COVID-19). Retrieved from https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html
Grzybowski,
A., & Nita, M. (2016). Leprosy in the Bible. Clinics in Dermatology, Volume
34, Issue 1, January–February 2016, Pages 3-7. doi: https://doi.org/10.1016/j.clindermatol.2015.10.003
Grzybowski,
A., & Virmond, M. (2016). Leprosy: Between biblical descriptions to
advances in immunology and diagnostic techniques. Clinics in Dermatology,
Volume 34, Issue 1, January–February 2016, Pages 1-2. doi: https://doi.org/10.1016/j.clindermatol.2015.10.008
Lemire,
J. & Colvin, J. (2020, March 19). Trump signs coronavirus aid package,
invokes Defense Production Act to fight COVID-19. Retrieved from https://abc30.com/health/trump-signs-coronavirus-aid-package-with-paid-sick-leave-/6024211/
Park,
M., Thwaites, R.S. and Openshaw, P.J.M. (2020), COVID‐19: Lessons from SARS and MERS. Eur. J. Immunol., 50: 308-311.
doi:10.1002/eji.202070035
Smith,
M., Yourish, K., Almukhtar, S., Collins, K., Harmon, A., McCann, A., and Wu, J.
(2020, March 21). Coronavirus in the U.S.: Latest Map and Case Count. The New
York Times. Retrieved from https://www.nytimes.com/interactive/2020/us/coronavirus-us-cases.html?fbclid=IwAR0MS7WuP9JoH4V_1HPeViJwnVGkDlFFxbMifR8meeLYaXNJosuik0vPRUc
Stangl,
A.L., Earnshaw, V.A., Logie, C.H. et al. (2019). The Health Stigma and
Discrimination Framework: a global, crosscutting framework to inform research,
intervention development, and policy on health-related stigmas. BMC Med 17, 31.
https://doi.org/10.1186/s12916-019-1271-3
Toone,
S. (2020, March 21). Trump says stimulus checks will be ‘much more’ than
$1,000. Retrieved from https://www.ajc.com/news/breaking-trump-says-stimulus-checks-will-much-more-than-000/ye9TlqiowJXyQbyTiuP5IO/
World
Health Organization: Coronavirus disease (COVID-19) Pandemic. (2020, March 21).
Retrieved from https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019




