Monday, October 19, 2015

LAMKAI DIING A KISINGSA

LAMKAI DIING A KISINGSA

Khai Minthang Samte MA, MBA
Chief Editor, Zojam Magazine
Fort Worth, TX


Ka nasepna diing a interview kabawl lai a dohna khat “If you are certified P&C Insurance Agent, why don’t you have your own insurance agency?” chi ahi. (Texas state sung a property and casualty – eite thei deu diing in auto, home, commercial, business insurance zuathei diing a license nei ka hi) Ka ut mama a hilezong a sumpi, network, customer leh experience ka nei sih hi. Ka dawnna khu a tung a thulu kipe bang in ka dawng hi – “I want to be the tail of a lion for now than the head of a cat.” Themkhat kikum vai:

Eilangte ngaidan in nasep khat phot ah alu hi diing ki-ut chiet hi. Kei zong ka ut mama hi. Hilezong kei utna pen President/Chief Executive Officer (CEO) khutdaw leh zawngpuong sang in President/CEO sum a billion a kizahna company ah ka ut sese a, hattuom mising 10,000 tan teitei kipawlna a Moderator/President/Executive Secretary ka ut nalai hi. Tuazieh in tutadi a amei (tail) a kipat khawh kasa zenzen sih. Eilangte pen “Sakhi thatlou ngaltang tum” kichite deudan in President/CEO a kipat pai diing ki-ut mawh hi. Ki-ut sengseng alu hitheina diing ahi pouleh chi in organization leh church meng nounou kipan liuleu in a lutang kihi chiet liuleu a, koima thulahlou in kihisah mama chiet ve sam hi. Tuazieh in igam khu “Land of Presidents” na kichi va-ia hi.

Tambang a President/CEO tampi teenna khuo leh tui pen pucca road maam jitjet, building thupi tahtah leh huong landscaping hoitah a kibawl – swimming pool, gym, golf course, security camera CCTV leh gari a gari mongmong zong Ferrari FF, Cadillac Escalade, BMW, Mercedes Benz, Toyota Highlander, Audi, Lexus, Bentley Continental GTC, etc. chite umna diing hileh kilawm hinapi annneeh kham joulou, innteen-louteen piching lou leh President leh CEO khutdaw kitam mama nalai hi. Phaituten (Phaitu, Burma a Zo khuo) a thusim kholloute uh masang a “Chi” a telsah dandeu ua “Chi President” chitawh kibang kasa. Kihausah bai deu, kipilsah bai deu, kichetheisah bai deu hilei kilawm kasa hi. Pu Aloysius T. Nehkhojang in agen, “I hichi loutah in hichi sih vai” achi pen dih mama hi.

John C. Maxwell, leadership laibu tampi gielpa in, “Leaders are not made in a day, they are made daily” achi hi. Laisiengthou isim chieng in Mosi Pasian in a mipite pui diing a zah masang in kum 80 (Pharaoh innsung ah kum 40, Median gam ah kum 40) training pie hi. Joseph hinkhuo isim lezong tuabang ma nahi hi. Pharaoh khutnuoi a dinmun sangtah amu masang in gentheina tampi na thuoh muolsuo hi. Government nasemte in zong promotion leh department lutang ahina diing un service kum tampi nei masa uhi. Tuami in siemna, theina, pilna leh lawm-le-guol tawh back-up pai hi. Eimiten ahun ki ngahla mama a, innsung a vaihawmna na-ngawn zong ngahla in nu-le-pa delkhie kitam mama hi. Nidanglai a Zou innsung pichinna ahileh pi-le-pu apat nu-le-pa in tate khu pilna leh ngainate na pesawn ua, na guide ua, na train den uhi. David Israel-te leeng a apan masang in belamte aching a, a belamte loudawnna mun, tuihing dum kihkiahna umte ah koi zel a, asuse diing vomte, kamkeite, humpite apat in ana hundam jel hi. Tangvalnou ahilai in Israel-te simmawpa, leengpa Saul nasan in zong a giin, Goliath ana jouta hi. Tuajou in leengpa Saul Satan hagau in a buon chieng a ginglawm tum diing a pansah hinapi Saul in thasawm zing nalai hi. A tawp in a taimang a, Saul in sabeh in abeng nalai hi. Ataimangna ah mi tampite makai ang sem a, Saul ngel tha theina hunlem mu napi Pasian sesa chi in lamkaite tung ah khut ha ngamlou hi. A leadership style thupi mama a, leengpa a apan masang in zong lamkai thupi ana hita hi.

Ka gen utpen tah hing gen vang: Pil nailou pi kipilsah nai sih vai, hau nailou pi kihausah nai sih vai, chithei nailou pi kichitheisah nai sih vai, vaihawm thei nailoupi kivaihawmthei sah nai sih vai. Paupu film ate dandeu hileh “Nang leh nang zong ki-en ve” chi zong zil vai. Alutang diing kitutu lou in, nuazui dan kizil masa vai in, siemna, pilna, network, sum leh experience inei chieng un Pasian in hing lamtou veve diing hi. Meitan khu koiman law akhu ngaisih a, muoltung a khopi koiman a seelmang thei sih hi. A lutang (President/CEO) diing a kilawmte ma a lutang ang hi chieng un kilawm dieh sese a, mipi zatatna kitang pan hi. Gangteten jukham khatteng amu chieng ua, “UZO-ten President diing in dei ven” achi uh hi nawnsih vai. Kizil va ui, kisin va ui, kikum va ui, kipatattuo va ui, kithehtuo va ui, kitemtuo va ui, khangtou khawm va ui.

Passive competition leh cut throat competition hilou in active competition lamsang ah kidemzaw vai. E.g. Laisimna, Competitive exams, job market, dan a zinei-pasal nei ah, laibu-Laisiengthou sim lam ah, thumna lam ah, ittna lam ah, lungkimna lam ah, lemna lam ah, thuohhatna lam ah, lungneemna lam ah, hoina lam ah, gin-umna lam ah, zaineemna lam ah, kidehtheina lam ah, silhoi bawl lam ah, sienthouna lam ah, dihtatna lam ah, ginumna lam ah, chitahna lam ah kidem lei pen active competition hithei pan diing hi. Mi lawching khat vattan diing, mi lampi khat khahpieh diing chite pen eima I ngiemseng zieh a keisang in sangjova chi jauna zieh ahi hi. Pil in, siem in, hau in, Pasian thei lei pen koima dem diing umlou a, ang kidem lezong “Saipi lampei” in kipei lel diing hi.

Active competition tup thupi pen eima-le-eima kidemna ahi hi. Ziani sang a tuni a pichingzaw diingte ihi ua, zingchieng a itup uh tuibang tung diing ahi hi. Kumpiten “Five Year Plan” kichi kum nga sung geelna nei ua, tuami geelna ah tup-le-ngimte luikhie uhi. Tuami a tangtun jouna diing un panla uhi. Mihingten zong Five Year Plan, Ten Year Plan, leh adang dang bawl a, suhpiching ahina diing a sep, zil leh kipat ngai tahzet ahi hi. Planning bangma neilou hinkhuo khu hintaah hinkhuo hilou hi. Christian-ten Everlasting Plan nei ngai nalai hi. Tua ahilou leh leitung huilan in ang taimang kha diing hi. Nidanglai 1990s lai a meeltheite khat hausa sim mama a, tualai in lakh khat veel nei hi. Innmun hoitahte Rs. 20k – 30k matlai ahi hi. Asum invest/khangsah lou in keemchimit a, tuni chieng in innmun khat zong lei jou nawnlou hi. I pilna leh siemnate zong tuama bang ahi hi.

I Zou ngainatna uh thupi thei mama hi. Khantou diing ki-ut chiet a, hilezong I panlah dan uh pen passive engagement ahia, kikhelna hing tuna diing in active engagement kisamzaw hi. Facebook tan a ngaidan hoipipi genten passive engagement leh active engagement itheitah diing uh gintat huoi mama hi. Dalai Lama kung a Chinate silbawl Tibet ten bangchi thuhkia diing chi adohna uah “Active Engagement” recommend bawl hi. Ka Professor khat uh Dr. Calhoun in “If you don’t like the way they do, get involved” achi khu thupi kasa mama hi. Gensie-sie lou diing, eima ki involve diing chite khu passive engagement leh active engagement ahi uhi. Active tah a ki-involve diing, lamkaidan kizil diing, amei a pan angai leh pang phot diing, khatvei chieng a alu a ipan chieng a siemna, pilna, network, sum leh experience nei jouta diing in effective leader ihi ban ah productive leader ihi thei diing uhi. “Leaders are not made in a day, they are made daily.”
################ Aug 13, 2015 #################

No comments:

Post a Comment