Showing posts with label Zoukam Section: Thoughts for the day. Show all posts
Showing posts with label Zoukam Section: Thoughts for the day. Show all posts

Wednesday, January 28, 2009

Mihingte Hinkhuo Ka Mudan

MIHINGTE HINKHUO KA MUDAN
Khai Minthang

Mihingte Hina: Leitung khuolzin chipen nopna leh hamsatna tampi tawh kithuo liei-luoi hi. Khatteng in hamsatna apat in nopna manaw a, khatteng in nopsahna innsung apat hinkho gentheina lam manaw hi. Kum vai in gen diing chilei naupangte'n a tangval/nungah hun diinguh ngahla mama ua, tangval/nungahte'n lah a pallun laitah uh azou ua, piteeh leh puteehte'n a naupanlaite uleh a khanlaite uh ngaisut in lungleng leh lungsiel in aum zel uhi. Nang bang vai tawh nabuoi eile? Mihing khat a maisuo, kizepna, neehdan, hamdan, laigeldan, thulahdan chite in mihina (identity) a kithei hi. Mihing hina khu eima kipiehtawm pen hilou in mite hing pieh pen ahizaw hi. "Pil ing, siem ing" i kichi vangin mite'n hing chisih leh eima kipilsahna leh kisiemsahnate khu zuou ahi mawh hi. Examination chi pen literal translation khu "Etkhietna" china ahia, i laisimte leh theina leh pilnate misiem mipilte'n ang etkhawm nua ua, kituoh ang sah sahna ua ang koi uh ana hizaw hi. Etkhietna a lawching lou a kipieh tawm pilna khu pilna zuou ahia, gul ham a ham a, gul neehdan a naneeh a, gul mel napuoh a, gul lungsim na puoh a, gulhina teng nei a gul hising chitawh kibang ahi hi.

Nasep hoi leh Kamsiem: Nasep hoi khu a sep hamsa pente ahi tuonsih a, i lungsim a engsietna leh mudana aum zieh a sep peilouna zieh a hamsa ahi mai-mai hi. Nahoi sepna diinga thagui-thatang tuom zah diing china ahi tuom sih a, silsie i bawlna khut leh kengte leh lungsimte ma kizang veve ahi hi. Tuama bangin kamsiem khu a genhamsa pente ahisih a, a teng/thumal tampi leh leilawna (vocal tone) hamsapente zong ahi diehsih a, kamsiem zahna diinga i hamtheina (vocal cord) tuom zah diing chi zong ahi dieh sih hi. Hilezong silhoi sem in, thu hoi gen in, kamsiem lei a tuhna munmun ah mite tahsa leh lungsim a nipsah or thuzaw mama mawh hi. Ang muda khat ahiei, ang deilou khat kungah nasep hoi semzing in, kamsiem zing lei koima lungsim suong a siem aum tuom sih a, Pasian in nip leh neem mama a shi leh sa tawh a kibanga ang bawlpieh chiet veve ahi hi. Tuaziehin Zou khanglui thupil in, "Kamsiem in siellei asang" ana chi hiel hi. Singpi/Zu hai khat man tawmnou (Rs. 2/- or Rs. 5/-) ahia, manpha tah a zangtheite a diingin sielpi-lawipi leh luong-le-baan dinmun ah zong a dingthei veve hi. I kamsiemna leh nasep hoi isepnate ang kithei tadi lou vangin isep leh eima lungsim sungah nopna leh lungkimna ang guon veve hi. Ama uh a lungdam lou vangin i silhoi bawl leh i kamsiemna ziehin eima ki lungdam veve hi.

Zuou leh Thudih: Zuou leh thudih kikhietna khu tami ahi: zuou in ha nei in keng aneisih a, thudih in keng nei in ha aneisih hi. Tuaziehin, Zou khanglui thupil in, "Zuou in muol kuo akaan a, thudih in kotpu akaan sih hi" ana chi hi. Tuaziehin zuou thu khu a leng-leng a, tuhna diing neilou in agenpa/nu kungah atung kia veve hi. Zuou gen chipen sehneel tunga din tawh kibang ahia, huipi ang hat a, tuihuol ang let chiengin bitna neilou in thawmhauna leh lungnoplouna ang guon zing hi. Khenkhat in "The end justifies the means" chi'n a bawlnuom uleh a tun nuomna uh zuou leh naal in a tung ua, hinanleh zuouthu in hui ahasau theisih a atawpna ah a kiphungkal veve uhi. Leitunga lungmuonglou pente khu zuou gente ahi ua, a patau pente khu sil hoilou bawlte ahi uhi. Thudih gen khu a hamsat mama vangin a manpha hi. Silmanpha ichite khu sum a leitheiloute ahi ua, a mantam ichite khu sum a leitheite ahizaw hi. Inn-le-lou mantam ichi vang un pasal/zi mantam ichi ngaisih ua, ta mantam zong ichi dieh sih uhi. Manpha ichite pen sum-le-pai leithei hilou in i mihina (principle) te ahi hi.

Mi chitahte: Mi chitahte'n a sepna uh hoitah in asem tinten ua, khenkhat kiate'n ahileh semlou bawllou pi'n zuou leh naal tawh sum-le-pai sui kawikawi in mipite sum/sie (tax) thelthangsah in a hausat sawm ua, a bawlthei laitah un a thahat in a chithei mama ua, hilezong Pasian in phuba ang laah hun chiengin Pheisam houte a Pusa-pasa (Pheisam) in a nuasie uh abang zel ua, ama uleh a innkuonte uh tungah lungnopna, damna leh khansauna atun tuomsih hi. Government sum ichi pen mipite apat a kumpi leitang a i teenman, kumpi vante izahman, kumpi sumsinnate apat a met tungtawn a sie (tax) ipiehte uapat a kumpi in a kumpigam puona diinga azah kiate a kizah sawmna mun a zanglou leh a zalzou lou diingte'n azal ang zou chiengun asum zangte tungtawn in i gam in sapsietna atanlaw vadiang hi. Pay-book tang (banda) tampente khu a sepna mun a semloute ahi un kathei a, hausatna khansaulou pente khu thudihlou a hausate hi in kathei hi. Laisiengthou sim nuomte a diingin Thupilte laibu sungah midihte leh midihloute, mihoi leh mihoiloute umdan leh tawpna agen hi. Thupilte laibu isim leh "Na hichi leh hichi diing" (cause and effect) china dana Pasian kamsangte'n Pasian kam agelkhiet uh ahiziehin athu ahinga, asim anop a, adihthei mama hi.

Mipilte pilna: Sa thang ikam leh sa a awh a, sa a awh sih leh bangma awhlou in a umden thei a, nga thang ikam leh nga a awh thei a, a awh diing aum sih leh bangma awhlou in a umden thei hi. Hilezong mite awhna diing thang ikam leh mite a awh a, a awh sih uleh eima i awhthei hi. Aziehpen ei zong mi ma ihi uhi. Tuaziehin, Zou khanglui thupil in, "Mi shina diing ibawl leh eima ki shi" ana chi hi. Mimote a kidem chieng un a ngiemzaw (underdog) penpen in a sangzaw penpen pa/nu tha theina or phua theina diing lampi asui ua, hilezong mipilte a kidem chiengun a ngiemzaw pa/nu'n a sangzaw pa/nu sanga sanzawtna diing lampi a ngaisut a, nasep leh siemsinna ah a hanchiem uhi. Tuaziehin mimote kidemna ah tuolgaal aleng a, mipilte kidemna ah thutheina leh nopsahna ah khantouna atung zung-zung hi. Mimote kidemna khu a husa a, mipilte kidemna khu adai/sip ding-deng hi. Leitunga na/sil thupi sepnate khu a husa sangin a dai ding-deng zaw taangpi hi. Tuaziehin English-te thupil in, "A pen is mightier than a sword" ana chi hi.

Ngetna Kilawm: Vanman a khan chiengin mimote'n Pasian kungah vanman kiemna diing a ngen ua, a vanman kiem taleh vanzuah tampite'n ama ua diing umlou a dinkhawl diing ahilam a theisih ua, leitung sumsinna kiem leh khandan in vanmante a kiemsah leh khansah ahidan athei sih uhi. Pasian sil bangkim bawlthei chia muong ihileh a vanman kiemna diing ngenlei buoina tampi piengzaw ahimanin avan bangza bangza man taleh a leizou diinga Pasian kunga ngetna khu ngetna hoi ahia, mite a diinga hoi, eima a diinga hoi leh Pasian kunga thovengtah leh koima gense seselou a ngetna hoitah ahi hi. Bangteng ichi tei vangin vanman akhan leh halaw akhang a, natha zong akhang veve hi. Vanman, halaw leh nitha khu khut-le-khut kitu a peikhawmte ahi zing uhi. Tuaziehin, vanman tamlai a leizouloute'n vanman tawm leh zong a leizou tuon sih diing uhi. Aziehpen vanman, halaw leh nitha khu khut-le-khut kitu a peikhawmte ahi ua, koima'n sum atam nei laitah in vanman tawm hun diing ngahna in asum uh a kholden tuom sih uhi.

Mihingte Hinkhuo: Laphuotute'n hinkhuo khu tui tawh te in khanglai hun pen luita tawh kibanga singnuoi-gammuol leh keen-le-kom lah a kikhaw vingveng ua, husatah leh thahattah in kikhaw ua, tuitaw lam ang manawna uah muol leh guomte ang kanzou chiengun phaizang ah ang tung uhi. Phaizang ang tun chiengun awl-awl a hing kihia hiei-hiei in tuipi ah a luonglut khawm vadiel uhi. Muol leh guomte kantan a ang luonna uah munlem leh mun hoina ang tun chiengun luita tui tampite hing kigawmkhawm in luipi ang siem ua, luipi hing luong suh-suh in mun kichinna leh hoina ah tui hing kiching (Dam) in septhei tampinei nasepna (Multi-purpose project) ang kibawl zel hi. A septheina khenkhatte ahileh tuilam (irrigation), ngamatna (fishing), Tuipiehna (water supply), Meitha piehna (Electricity), Noplenna/Thalahthana (recreation area), etc. chite in ang kizang zel hi. Tambanga ang kizahzou chiengun a tuite khu awl-awl a hing luongsuh hiei-hiei in tuipi/tuishuogiet sunga a luonglut khawm vadiam uhi.

Kipawlkhawm Hinkhuo: Tuama bangin Zou vontawite zong khota neu nou-nou apat hing kipan in India langah Lamka, Imphal, Shillong, Delhi, Chennai, Kolkata, B'lore, etc. chite ah ah ihing kigawm ua, Burma lang ate zong Tedim, Tonzang, Kawlpi, Rangoon, etc. chite ah ihing kigawm ua, leitung mun tuom-tuom ah South Korea, Malaysia, United States, United Kingdom, etc. chite ah ihing kigawm khawm uhi. Tammun pen tui kiching banga eite zong na tampi sem diinga (multi-purpose project) kichinna (dam) ahita hi. Pilna siemna zong liibang chingta, nei-le-lam zong liibang chingta, thuohhatna zong liibang chingta, ngaidamna bawm zong liibang chingta, theisiemna zong liibang chingta, deisahna zong liibang chingta, nam leh gam iitna zong liibang chingta, khangsawnte pattah theina diing zong liibang chingta, vision neina diing zong liibang chingta diingin innlanga um nu-le-pa leh seinou guolte'n a hing galdot zing uhi. A hing galdotna uh bangchi'n i muolsuo diing uoi? Bang thu bang laa izasah diing uoi?

Tuesday, December 9, 2008

Blue Angels Air Show 2008

Blue Angels Homecoming Air Show, 2008:
American Military Thupidan Theithana

Khai Minthang


Thupatna: Innlanga umlai in galkap vanleeng chi gen thada, commercial vanleeng-te zong aleen chiengun ka en nuom mama hi. Vanthamzawl a meng noukhat a kimu hilezong a ki ennuom mama mawh hi. Tangpijol a umlai dieh dieh bang galkap vanlengte'n Behing ang phah chiengun innpulang ah kitaipawt in ang dawh apat meilum lah a atum tan a kigal et vengveng a, kipah ahuoithei mama hi. Behiang a tournament lai khat banga galkap vanleengte'n ration ang khiet uleh Behiang public ground a ang tuh uh ka mukha a, thupi kasa a, ka mukhah khu ka lungkim mama mai hi. Hun leh nite hing peitou zel in Commercial/passenger vanleengte ah ka tuongta a, hilezong galkap vanleengte umdan leh hidan ka thei nuomna abei naisih hi.

Pensacola Naval Base: Blue Angel kichite khu America Gaal vanleeng namkhat, Naval base khat in a minthanpi ahi hi. Tua khopi min Pensacola ahia, 1559 kum a na kisat ahitabou a, America te teenna masapen (America's 1st settlement) a kichi hi. Tuipi panga khopi um ahiziehin tuipi pieu (Beach) hoitah anei a, Pensacola beach a kichi a, leitung pumpi'a tuipi pieu kaangpen (The whitest beach in the world) a kichi hiel hi.


Tulaitah a ka umna khopi hinanleh hun hawmthaw ziehin ni khat maimai tua tuipi pieu ah ka vaahkha pan a, ka vaahkhah ni in ka lungsim khat ah "Leitung pumpia chiemtetham tuipi pieu kaang pen a vahkha hita mawh ing ee" chi'n Pasian hing angvandante ngaisut kawm in lungnopna chituom tah kanei hi. Tam khopi khu khopi lui mama leh tuipi panga um chitahma tui-galkapte (Navy) khawlmun leh mun poimaw mama angsuohta hi. Tuachiin Naval Base ahi dungzui in tui-galkapte long lien leh thupi tampi kingah theina zong ahipai a, Aircraft carrier, Submarine, etc. te kikoina hiziehin longpi puoh vanleengte tampi aum hi. Tuabanah, tami Naval base a diinga a special khat, mun danga kibawl lou ahileh "Blue Angel" chi galkap vanleengte ahi hi. Blue Angel galkap vanleengte khu Pensacola Naval Base maimai a um ahi ziehin Pensacola Naval Base-te special zong ahipai ngal hi.
Blue Angel Air Show: Blue Angel-te'n Air Show mun tuomtuom ah anei zel ua, tuate lah ah November 15, 2008 ni in Pensacola Naval Base (A innpi uh) ah anei uhi. November 14, 2008 nitaah in a kipan a, galkap vanleeng vanlaizawl ah namtuom tuom a leengin a siemna uleh a bawlthei dante uh ang la ua, mit atai mama hi. A tawpna diing fire-work ang pan ua, a nase mama hi. Innlanga eipawl in zong Christmas leh New Year zan chieng a fire-work ibawlte sangin vang a thupizaw bilbel hi. Mit tai mama ee.
November 15, 2008 ni khu a nipini ahia, gate 8:00 am a kihong in, 9:45 am apatin Air Show apanta uhi. Tuatawh kisai in puonsil, banner leh Souviner azua ua, akhong mama uhi. Neeh diing, taah diing leh zunbuuh-eehbuuh a kiching sitset in aum hi. Nuom mama! Air show a bawlna uh a kigal-et ahia, galkap vanleeng nam tuomtuomte'n a leen siemdan uleh a silbawl thei danuh ang ensah ua, thupi mama hi. Air show kibawlna khu mipite apat a feet 200 vel a gamla ahia, a kihoimu mama hi. A siih a lensahdan, a thal a lensah dan, etc. chite tawh mipite a guolnop ua, announcer pan a hina leh umdan zousie ahilchien zel hi. Tualeh, ka lungsim hingla mama khat ahileh mipi thei diinga thugenpa (commentator/announcer) in tua Air show bawl galkap vanleeng hawlte direct in a houpi a, galkap vanleeng hawlte'n zong a a vanleeng hawlna mun (cock-pit) apat in a dawng ua, mipite'n a kizathei a, lung bang aleeng a, thanophuoi leh kiletsahpi ahuoi mama uhi. Galkap vanleeng tahtahte gin bang a huoise mama a, leitang pawhkeeh diing hileh a kilawm mai hi. A leen zong ahat mama ua, kilumle gawp in aleengsah ziahziah uhi. Galkapte vanleeng namkim in a show hi.


Tualeh mipite umna lah veel ah zong galkap vanleeng nam tuomtuom tampi a kikoi zeng zung hi. Thupi chilou gen diing umlou ahimai hi. Galkaap Vanleeng-te sungah zong ang lutsah uhi. A sung pen a etthanop huoi mama hi. Kei zong Helicopter-te leh Refueling Tanker te sungah kava lutkha sam a, a cock-pit bangah kava tou kha hi. USA galkapte thau tawite bang zong kava tawikha a, thau nam tuomtuomte kava tawi kha veve sam hi. I lungsim ah kipahna leh lungkimna thupitah aum veve mawh hi. Innlanga galkap vanleeng gentahlou commercial/passenger vanleeng te na-ngawn zong thupi kisa ahita a, galkap vanleeng vakhoikhah diing bang manglam a zong matphah ahisih hi.


Thukhupna: Bangteng hileh, USA te defence langa a sandan uleh a thupidante uh ka lungsim ah ahing lut a, a kigenthaw maimaite sangin ka mit mama a kava mu leh a thupina uh ka thei tahtahta hi. Kei leltah in tambang hamphatna kamu a, mit tuitah leh lungkimtah a ka etnuom zousie enthei a ka umlam ka ngaisut chiengin 'Pasian zieh mama hizel ee' chi'n Pasian kungah ka lungdam mama hi.
***************************************************


A tamzaw namu nuom leh ka limkoina mun ah Blue Angels Homecoming Air Show na en in...

*****************************************************

Monday, September 1, 2008

Olympic Games 2008

Olympic Games:
Beijing 2008 Apat Ngisutna Themkhat

Olympic Tangthu: Olympic games pen 776 BC laia Olympia, Greece a na kipan ahia, AD 393 tan ana kizomtou hi. Olympic games khu Greek te a ahia, a pasien uh Zeus beihna leh haholna dana ana bawl uh ahia, beihna tawh kisai mama ahi hi. Olympic kimawlna ahileh pasal thahat leh suonhuoi tahtahte kidemna ahiziehin tuahun laia kimawlte khu a guohtang un a kimawl uhi. Nisat zieh ahi banah a tahsa hoidan uleh ahatdan uh kidemna khat zong ahi hi. Tuachiin guoltung tuonna neite khu Olive singhieng (Olive branch) manglukhu dana kibawl khuhsah in aum uhi. Olive singhieng in lem-etna leh kilemna a etsah ahi hi. Olympic meikuong leh Olympic chiemtena vielkuol ngate tuahun laiin ana zang sih uhi. Greek lenggam ang ngiemkiet a, Roman lenggam ang khantou chiengin Olympic games khu sakhuo tawh a kisai seng ziehin Roman te'n phal nawnlou in AD 393 banah Olympic games ana mangthangta hi.

Tuazou in a khawl dingdeng a 1859 in leitung pumpi Olympic Games ang kizomtou zou kia pan hi. Tuachiin, 1894 in International Olympic Committee (IOC) kichi French mithupi khat Pierre Fredy, Baron de Coubertin kichipa hanchiemna tawh ang kiphutkhie hi. Tuazou apat in leitung pumpi theipi leh kimawlna thupitah ang suohta hi. Tuahun apat in leitung mun tuomtuomte ah hing kibawltou in tunita ang kizomtou theita hi. A kaal lahlah a boycott chite leh buoina tuomtuomte'n ana nawhkha zelzel a, hilezong mangthang lou in tunitan a peitou theizel a, kimawlna nam (item) tam deudeu leh kimawlmi tam deudeu in tuni chiengin leitung pumpia kimawlna minthang tah ang suohta hi.(1)

2008 Summer Olympic Games (Beijing 2008): Tami Olympic game Official tah a a kichiemte dan khu "Games of the XXIX Olympiad" ahi hi. Amun Beijing, People's Republic of China ahia, August 08 (Aug. 06 a kipan football chilou) apat August 24, 2008 sunga kibawl ahi hi. Kimawlmi 10,500 te kimawl bawng (sports) 28 sungah kimawlna khiil (item) 302 ah a kidem uhi. Tami Olympic khu Asia gambup a diinga a thumveina ahia, Europe leh North America khellam a diinga a ngana ahi hi. Tami Olympic thupi khu "One World, One Dream" chi ahi hi.

Tami games in leitung pumpia diinga chiemte tha (new world records) 43 a belap a, Olympic record 132 a tunzou a, gam tuomtuom 87 in nuomman (medal) a sang uhi. China kimawlmite'n gold medal 51 sangin Olympic khangthu a diingin medal tam sanpente lah a nina asuoh uhi. Michael Phelps khun Olympic khat sunga gold medal tam sang pen leh Olympic kimawlna a gold medal tam sangpen asuoh a, Usain Bolt khu 100m leh 200m dashes te a leitung chiemte tha anga ziehin Olympic khangthu a ana kipeipi zing khat "Leitung pumpia manlang pen" (World's Fastest Man) chi'n a kichiemte hi. Medal mudan a gawmkhawm a atampen 10 (Top ten) te khu:
1. USA=110
2. China=100
3. Russia=72
4. Great Britian=47
5. Australia=46
6. Germany=41
7. France=40
8. South Korea=31
9. Italy=28 leh
10. Japan=25 ahi hi.(2)
Ukraine in medal 27 amu ua, hilezong Japan in Gold a atam muzawh zieh un Japan te 10 ah a kikoi zaw hi.(3)

Olympic Games Apat Zil Diing: Tam banga.......
A ban sutzom diing..........


**********************************
1. http://en.wikipedia.org/wiki/Olympic_Games
2. http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Summer_Olympics
3. http://en.wikipedia.org/wiki/2008_Summer_Olympics_medal_table

Tuesday, June 24, 2008

Congrats' UZO!


Congrats' UZO: You made my day!
UZO Innmun Suina tawh kisai

A Thoughts for Today:

Zingkaal dah 6:00 am velin ka thou a, ka bawl ngaina banga ka blog ka etzou a, Zokuomthawn ah innlang news bangbang aum diei chikawm a ka hon leh ka mit hing la masapen khu UZO in building mun ding sui chi ana hi mawh hi. Lungdampi taluo in tomkhat hun la in tuni'a diinga ka ngaisutna (Thoughts for today) ka gielsuhta hi. It's a good morning to me.
UZO Gen. Hq. te vaihawmna kipahpi huoi mama ee. A khangtou leh vision neite gama lut diing ihita ua, Zou vontawite mang (The dream of the Zous) khat khat a hing tangtung diing ahita hi. Pasian theikawm a i panlah dante thupi sa ing. UZO, ZSP, ZLS, etc. te'n tunai bangchih amakhat apat in khantouna leh ahing khangtou diingte lamlahna ipan theita ua, thupi kasa hi.

Tambanga i bawl touzel uleh NEXT GENERATION khu hing kilamdang himhim diing ahidan kichientah a muthei in aum hi. Zou Innpi lam vai, Zou vontawite lawchinna lungdampi (felicitate) zing vai, ZSP study forum mun tuomtuom ah bawlzom touzel vai, coaching, seminar leh career guidance Zou vontawi hing khangtou diingte pezing vai, MIL zong mite nuoi a ahi louna diingin bawl zing vai. ZYO nasepnate zong a hawmthaw huoi sih! I bawlhoite lah a thupi kasah dieh khu "NAMPI A DIINGA PASIAN MASANGA KHUPDIN" (A community on our knees before God) chi khu ahi. Tambanga ipei touzel ua, Pasian maipha isui zing uleh Pasian in ang manghil sih diing hi. I mailam tuituoh kasa hi.

Tuesday, June 17, 2008

I know you can do it !

I KNOW YOU CAN DO IT !
(Na bawlthei diing hi chi kathei ahi)

A thought for today!!!
Tami thuguol khu ka lungsim sungah sawtpi apat ana um zing hi. 2004 lai in East Lansing, Michigan a Mall a na kaseplai in "Galyan" kichi departmental store khat ah outdoor leh sports lam tawh kisai sil zousie a kizua hi. Tuamun ah muoltung kana dan a kibawl innbang sangtah khat khu muolsang bangin a kibawl a, mite tuami taang a ka zel uhi. A taang kadan khu a hamsa mama a, tuuh diing leh tot diing zong atam kholsih a, a tunna na uah a khau puoh uh ama uh kikhina pen a khi toutou uhi. Tuabangin a tawpna tunna diingin a kilumle pheil a ka ngai ahia, a dawn tuon kuon lahteng a hamsat tuoh mama hi.

Kihanthawnna Dih: Nikhat nuta khat leh a lawmte uh tua store ah hing vah in a naupang nu uh tua taang tunga kaa diingin ang kipanta hi. A patna lamah nuom asa mama a, ang san deudeu leh hamsa asa deudeuta hi. A nu'n zong a bul apat a kalkhat asuon zou chienga, "Yes, there you go" ana chi toutou ahi hi. Tuachi'n hing sangtou hiei hiei in, a dawn ang tunkuon tah in a taang umdan khu a kilumle phiel ahiziehin tuana a kaa zouna diingin kilumle leh a taang tunga a tuuhthei suong mong khat le ni maimai ah ang kiluoita hi. Tomkhat a kiluoi zou in a nu kungah, "Mom, I can't do it anymore" ang chita a tawpsan ang sawmta hi. A nu'n zong, "I know you can do it. Just try it, try it" chi'n a tanu ana hanthawn zing hi. A tanu'n anu kammal apat hing kihantawn in a tha neisun ahing lakia a, ang katou ma leh hamsatah vang ahina a, ang kazou a, taangtungah a tuong vilvel hi. A nu leh a lawmte kikou gawpin a khut uh ana beng ziah ziah ua, a tanu'n a nuoi a anu leh a lawmte kipah a khutbeng, laam leh kikoute a ensuh a, a nui hiuhiau a, ameel ah lungdamna leh lungkimna um ahidan khu nielguol ahisih hi. Zogam sungah tambang nu leh pa bangzat aum de aw?
Bawlzou Sih Vang e!: I kipui dan a taangpi a et-in sil hoilou lam i bawl khah diinguh zauna a kipuina abang hi. Sil khat poupou ibawl leh i bawlkhiel khah diing izau ua, i bawlkhiel sang un bawllou in i um ua, khantouna leh lawchinna aum thei tahtah sih hi. Na khat phot ibawl ngailou deu khat ibawl chiengun "Bawl thei sing" chi i thangsah mama ua, tua in i lungsim ngaisutna a shisah paipai hi. Tuasangin, "Bang chi'n ka bawl thei diei?" chi lei i lungsim sungah dohna ang um diinga, i lungsim ngaisutna i zang (exercise) diing ua, lawchinna ang umzaw himhim diing hi. Ei pawl pen silkhat ang kibawlsah sawm chiengin "Bawl thei sih vang" chi'n i tawpsan paipai ua, tua in bangma tan ang tut ngaisih hi. Abanah, a bawlthei ngap sunsunte'n zong bawlkhiel diing zauna in bangma i bawl ngam zel sih uhi. "Daching in bawl khiel kha leng" china in i lungsim a pumtuom a, siltha bangma maingap lou in kilamdanna leh kihenna i lamdot (welcome) ngam sih uh hi. Tambanga ing um chiengun i hina uh kilamdang lou in khangtou theilou, mite khangtou zungzung a aum lai un eite khangtheilou in i um mawh uhi. Tampen bawlkhiel diing zauna sangin bawldih diing kilawpna umlou china ahia, a meipuote leh a lawching loute dinmun thupi pente lah a khat ahi hi. Lawsap diing zauna khu lawchin diing thanopna sangin a lienzaw hi. Tuaziehin, supna umlou in i kimawl ua, meetna zong aum dieh sih hi.

A Hiloulam a Thuhilna: Naupangte hi'n khanghamte hitaleh sil khat phot phot ibawl chiengun "bawl maimai" chidan ihau seng uhi. Bawl maimai hilou in bawl tahtah diing; vah maimai hilou in vah tahtah diing; hing maimai hilou in hing tahtah diing ihi uhi. Nu-le-pate'n naupangte a thuhil chiengun zong a hilou (negative) lam vive in ihil uh abang hi. Na bawl lou ngei ngei leh, na sim lou ngei ngei leh, na chilou ngei ngei leh chidan deu in kithuhilna ipan ua, naupangte lungsim sungah thanopna umlou in zauna in pumtuom in silkhat phot abawl chiengun a bawlkhiel diinguh azau ua, a lawching zou tahtah sih uhi. Zauna sangin kithalawpna ah lawchinna aum zaw gige hi. Naupangte khu a hilou lama thuhil sangin a hoilam in thu hil lei a tha uh ang nuom diinga, zong a lawching bai zaw diing uhi.
Pasian Hing leh Dawi leh Kau Biehna: Nidanglai in Pasian hing ibieh masang un dawi leh kaute ina bie uhi. Tuahun lai in pasiente'n a hilou lam vive in ang na galgiih uhi. "Tambang na bawl uh leh hoi diing" chidan hilou in "Tambang na bawl uleh hoilou diing" chidan in ana gaah uhi. Tuaziehin, biehpiehna leh kithoinate zousie i-et chiengin lungdam thu genna hilou in haholna ahizaw hi. Hilezong, tuhun chiengin Pasian hing ihing beta ua, lam-etna leh suohtatna thupitah ineita ua, nasatah in ihing khangtouta uhi. Tutan in Pasian hing na be naisih ulei i society leh silteng ah tu dinmun ah i din zou diinguh ka gingta sih hi.

SIET KIPIEHNA: Zogam sunga lungsim saltanna thupitah khat khu "Siet kipiehna" ahi hi. Mi hausate i en ua, eite tun phahna diingin i ngaisut sih uhi. Mi pil leh siemte i en ua, eite a pil theilou a siem theilou leh amau te tunna tan tung theilou diingin i ki ngaisut uhi. Tampen in nasatah in i lungsim suongkul ah a taangsah hi. Sil kaht ibawl lezong mite a banga hoizou diinga gingta lou, na khat isep ulezong mite sep banga sem zou diinga ki ngaisut lou chibangin i um ua, tua pen adihsih hi. Lou ihou ua, mite'n i louma ang doh uleh i guitam khum ua, bangma zong hizoulou leh thupi lou khat in igen ua, ganta khat leh ni i khawi ua, mite kungah guitam in bangma lou bangin i genthei zel uhi.
I Hindan Ka Theisiemlou Pawlkhat: Zomite pen thunuoilut (humility) kitu lou in zawn (poverty) i kitu zaw uhi. Tua pen lakhiel in zawn i kitu chiengun thunuoilut kitu danin i ngaisut ua, a zawng theipen a kigen thei penpen in a zou zel a, a tahtah a tua a thugen bang lien a zawng diing hileh a gentu a utloupen ahizel hi. Theisiem hamsa sa ing. I innsung thu ang kidongta a, i zi i pasal, i tate leh naute, teehpi leh teehpu hoilounate iban gen siem ua, a hoinate uh i muthei sih hi. I damlai in i ki-iit sih ua, i shini chiengin iitkhem kipang ihiei vang thei sing, i kika semsom ua, a damlai a kihau zingte zong ang shi chiengun ang kika ua, theisiem hamsa kia leuleu hi.