Innsung a Hiemgamna Suhvengna Diing in
(To Solve Domestic Violence)
Khai Minthang
Texas, United States
2010 sung a thupiengte i-et leh tapa in a pa thatlum, pasal in a zi thatlum, pa in a tate thatlum a ama awhlum, kumchinglou naupang pawngsuol, AIDS a shi, shashi, etc. chite leh shina gimnei a shi tampi aumta a, mihingte hinna in man nei nawnlou abangta hi. Zogam ah life expectancy pen genthei ahi nawnsih a, kum in thu agen seng nawnsih!!!
Tuni’n I Zogam ah innsung kisie (family crisis) khang hulhul a, tuami gasuo guhtatna, hiemgamna, khamthei-guithei zongsahna, AIDS/HIV, Hospice leh Rehabilitation Centre zong khang hulhul hi. Innsung kisietna haichi kitu in ga asuongta a, hunkhatlai a ijahthaw maimai hilezong tuni’n mittang a muthei diing in sietna haichi in sietna ga asuongta hi. Africa ah tambang mihing sietna (Human crisis) zieh in tuolgaal, neehguhna, thanghuoina leh AIDS/HIV thaang sengseng in Hollywood film kibawl tampite’n “God already left Africa” (Blood Diamond, Tears of the Sun, Hotel Rwanda?, etc.) chi kammal ana zahte uh Zogam a bulthei diing in Zogam a qualified mamata hi.
Tami tawndan (culture) khu speed kilawm huntawh khat tawh shina lam zuon a peipei ahita hi. A mainawtna (heading) ihen louleh kithuhlut deudeu diing a, khatvei chieng in kibunggam diing ihi uhi. Alarm bell leh SOS daahsat ahunta hi!!! Sietna haichi kitute’n ga asuongta ua, mailam ah hing gapha deudeu nalai diing hi. Tami haichi pen kungphua diing angai a, meilipi a haltum angaita hi. Ahilouleh khatvei chieng in ang valtum diing hi. Zou innkuon tamzaw thamte’n sietnalam juon ihidan uh zong theilou in hunteng in i-kiniil zung zung ua, buoisietna maituo ihilam uh theilou in lungmuong in i-um nalai uhi. Ahin, Zou innkuon phabepkhat in pan i-laah sawmta ua, tuate a diing in panlaah didan themkhat kikum lei ichi uhi.
Pa in padan siemlou; nu in nudan siemlou; tate bang suoh diing? Zogam siemphatna diing in innsung ah kilekia angaita a, Pasian deidan innsung siemkhietna diing in Pasian a piengtha nu-le-pa a-ngai hi. Satan khutzah muonhuoi khat in Christian innkuon bang achi siemthei diei? Ama kithunun joulou mihing khat in bangchi’n a tate, a innsung leh anampi a thunun thei diei? Eiman I innsung siemphatna diing a pan I laah sih leh koi in pan ang lahpieh diei? Mi zong amau innsung siempha nuom a, tha-le-zung, sum-le-pai, ngaisutna leh hun tampi seng nuom hizuh a! Innsung khu nikhat thu a siemphat diing hilou in niteng a siemphat toutou diing ahia, lamkaite zong nikhat thu a kisiem/kibawl hilou, niteng a kisiem toutou ahi hi. Dahkaal 24 sung duty ngai ahia, Satan mun na ot leh na innsung suhsietna diing in a manlang mama diing hi. Pastor-te leh upate’n I innsung ang siempieh diing ngahngah lei i-ngah kaal in tate ana muolkhum manta diing uhi. Laphuotu khat in,
“Envawi nu na tate, gawtmun lam juon in;
Apei zing uh han in hankin meng in;
Samgibang nakhen diing khu na ngai ngam nai?
Kumtawn in zong mu nawn siateh!
Han kin in ahun lai in, hankin in a kikhel man;
Hankin in hun in nang hing ngah lou diing,
Thangvan gam khopi dawngkot na tun chieng in;
Na vontawiteng akim na diei?”
Tate khu gou thupipen ahi uhi. Gou thupipente a diing in tha-le-zung, sum-le-pai, ngaisutna leh hun bangza ipie uoi? Naupangte hinkhuo leh siemsinna a chitu kisam mama hi. Eima haichite khu naupangte huohbu (brain) sung a kichitu ahizieh in a haichi mama eima’n inei uh angai hi. I haichi tu maimai tawh hun hilou in ang khanphatna diing in kep leh khoi angai a, hampa leh ling-le-khau ajam khumte ihasieng gige uh angai a, I louma uh hoitah a hawsieng gige angai hi.
American Dream chia kigen minthang khu “To give a better America to the next generation” chi ahia, “Khangsawnte kung a America hoizaw pieh diing” china ahi hi. America hoizaw chi pen in hinkho nuomzaw a kivaihawmna, neehsuina, khosahna, etc. te ahuom hi. Zou nu-le-pate’n zong khangsawnte kung ah Zogam hoizaw, khangtouzaw, hinkho nuomzaw, galmuongzaw, kivaihawmna nuomzaw, neehsuina nuomzaw, khosahna hoizaw leh nuomzaw I nuasie diing uh kisam mama hi. Tua diing a ama iphuuh diing uh kisam a, khangsawnte’n imaban uh hoitah a ang jun thei diing uh leh ang hoisah semsem diing uh kisam mama hi.
“Naupang apeina diing lampi ah chil in, a upat dong in zong tuate akipat in apeimang sih diing hi” (Pro. 22: 6). Tamnah “naupangte apeina diing lampi a chil diing” achi ahi hi. “Chil” chipen hil maimai hilou in eima’n lawi ahiei bawng loukai diing ilah/ichil bang a chil diing china ahi hi. Hilthaw maimai hilou in chilthaw diing ahi hi. A naahkhau a tuh a, a langkawn tawh I pei peina juisah diing, lawi langkawn akan leh asung a khumlut kia diing, a kiphin leh sat diing, etc. china ahi hi. Naupangte siemsinna khu limchiin (imitation method) ahi hi. Unau ni a kithuo uleh a mengzaw penpen in a lienzaw penpen umdan jousie a ching/limchin pai a - aka leh akap a, anui leh anui a, atou leh atou a, abawl bangbang in abawl hi. Tuazieh in naupang neute siemsindan khu limchin ahi chi theikawm a nu-le-pate’n zong naupangte ette thei diing hinkhuo zah kisam petma hi.
Lai Siengthou leh Labu ettheina maimai diing a Zou naupangte school kaisah diing hi nawnlou in, a damsung uh dai diing neehsuina, eima nu-le-pate teehnua chieng a hing vahtu hi diing leh ashi nua chieng ua zong amin uh a shi nawnlouna diing ua school kaisah diing ahi hi. Naupangte laisimna a na hanchiempina khu naupangte khankhietna diing in a poimaw mama hi. Ei lai hilthei leh hiltheilou zong kisam sih; naupangte laisim chieng in agei uah toupi lei hamuong in laisim zong a thanuom tuom ua, thapiehna khat ahiban ah laisimlou a kilepna diing suite thununna khat zong ahi hi. Kum 15 sung panlahpi lei I damsung in aga I kham diing ua, I panlahpi sih uleh khatvei chieng a lai lah siemlou, nasep lah sempeilou; nu-le-pate lungkhamna hing hi diing uh hilel ahi hi. China-te thupil khat in “Kum khat dai diing nadei leh bu tu in; kum sawm dai diing nadei leh singnou suon in; khangkhat dai diing nadei leh naupangte chil in” achi hi.
No comments:
Post a Comment