Tuesday, September 16, 2008

USA a Laisim Diingin

USA a Laisim Diingin:

Zomi Sangnaupang Pawlpi te a Di'a Theituoh

Mr. Khai Minthang

Thupatna: USA pen leitung mi zousie mitsuonna mun chilei ikhiel kholsih diing hi. Sangnaupangte, Sumbawlte, Siemsinte, Vacation zangte, etc. a diingin United States khu mitsuon theipen leh hoipen diingin gintat ahuoi hi. Ataangpi'n ei Zogam apat in United States khu lampi thumin a kilut taangpi hi. Tuate khu Student, Visitor/Tourist leh Refugee ahi hi. Athu kai neu suh nalai lei, ei Lamka langa patin Student Visa tawh a kiha lut pen a, Visitor/Tourist tawh zong alut atam veve hi. Student visa tawh lutte khu a taangpi'n D/S chi'n Immigration leh Custom te'n ang chepte pieh ua, tuapen Duration of Status china ahi hi. Visitor/Tourist te'n a I-94 uah aum thei hun diing uh anei ua, Refugee te I-94 ah Indifinite Stay chi in a kichiemte hi. Hattuom lamkaite zinna khu Visitor/Tourist visa ahi deu a, ahun zong ha thum ahi taangpi hi. Innlangte phone ibawl chienga ang doh theizel khat uh ahileh, "Na visa bangchih tan hing diing?" chi khu ahi. Visa ichi pen India apat United States ilut theina ahia, i umtheina diing un port of entry kichi, US mun a ilut masahna pen ah Immigration te'n i umthei hun diing ang pie ua, tuapen I-94 a kichi a, tuapen 'Arrival and Departure record' zong a kichi hi. A nuizathuoi lah bang, lah a mawl huoi mama khat khu innlangte'n US apat pei diingte kunga 'Visa hing puoh in' chi ahi hi. Tuabanah, 'Kei zong hing han ve' chite zong abei sih hi. Visa kipuoh thei vazuou hileh ka puoh nuom mi tampi aum a, hat thei hileh ka hat nuom atawm sih hi. Visa kang puoh a, kang hat theilou vangin a lampi umdan kikum vai. Eilanga pat lut theina thumte - Student, Tourist leh Refugee lah ah tuni'n Sutdent tawh kisai kikum vai e, guoi....

Kisahkholna (Preparation): Kisahkholna ichi chiengin tamnah tahsa leh lungsim kisahkholna genna in i zang diing uhi. I pienna gam nuasie diing ihiziehin lunglenna leh thawmhau kisahna in zong tamveipi ang buoh diing ahi chi khu thei masah ahoi hi. US ah eimite umna chi maimai tawh kihamuon lou diing ahoi hi. Aziehpen, US gam khu ana lien mama a, khat leh khat kikawmtuona a hamsa mama hi. Adiehin US gam pen nasepna leh hun hawmthawna gam ahiziehin daahkaal khat ahiei daahkaal ni tana kinaina chilou kihawna diing abai sih hi. Kithuzahna vang anuom a, phone leh internet chivel tawh houlim in a kikhosa mai hi. Koima pou nasepna leh siemsinna a ki pumbuoi ahiziehin kum khat sunga khatvei tei kimukhawm diing chi zong a thubai sih hi. A bangteng hileh kisahkholna a poimaw diingte envai:

(1) Tupna (Determination): Sil khat phot lawchinna diingin tupna kichien nei angai hi. Tupna kichien mai hilouin tupna tun theina diinga alampite thei khu i tupna bangin a thupi hi. Tupna duhdah neilou a, ut lah bang utlou lah bang chidan pen lawsapna lampi lien mama khat ahi hi. I tupna mun pen ma mitsuon a ibawl khat phot bawl angai hi.

Khatvei Syepipa Dhronacharya in a sangnaupangte a test nuom hi. Va lim khat singhieng khat ah khai in a sangnaupangte ang hankhawm hi. Tua valim pen amit hoitah a dawi dingdenga kaap diinga mansa um diingin a sangnaupangte ahil a, amuthei zousie uh hil diingin adong hi. A sangnaupangte'n a huon umdan taangpite - a singkungte, a papete leh tua valim kikhai pen amu dan uh agen uhi. Dhronacharya in tuabanga mute kikhin diingin a sawl a, Arjuna mudan adongta hi. Arjuna in bangma dang mulou in va mittang maimai amudan ahil chiengin a syepipa un tua va kaap diingin asawl hi. (1)

(2) Geelna (Planning): Planning kichien khu tupna lawchinna diinga lampi masapen ahi hi. Eilanga kithang mama khat khu ahileh "Bothut policy" chi ahi hi. A laimal hing kipatna kathei sih a, a genna (meaning) vang kathei hi. 'Planning um sese lou a sil khat bawl suh gawp diing' china dan ahi hi. Tam pen lawsapna kot (A door to failure) ahizaw hi. Associate degree in Business Management course kazil laiin business patna diinga poimawte khu - Creative thinking, Research, Planning, Gathering resources, Production and Marketing chi ahi hi.(2) Bothut policy zah diingin kazil kha sih hi. USA zong bothut policy tawh lut sawm sih vai in, hoitah in planning bawl lei ahoizaw tham diing hi.

(3) Sepkhietna (Implementation): Tupna inei banah geelna ineizou kia chiengin sepkhietna a kitasam mama hi. Tupna lah nei, geelna lah nei in hilezong sepkhietna aum lou chiengin mawhna asuoh veve hi. I sepkhiet chiengin zong aban bana sepkhiet diing ahi hi. Tupna leh geelna aum zounua a isep chiengin zong hamsatna tampi aum nalai a, hilezong tupna leh geelna umloute sangin lawchinna anai zaw himhim hi. Leitunga silmukhete'n (Inventors) zong tupna kichien anei ua, tuana patin hoitahin geelna ang nei ua, tuazou chiengun a geelna dungzui un ang semkhe zel uhi. Tambanga 1,2,3, chidan a peilou a 3,2,1 chidan a pei pawl zong aum tham hi. Kaikuong leh Puchih (Innnuoi leivui lah a ganhing neu nounou leivui khuot a tua sunga busate) tawndan ahia, tuate khu ganhing maitawnte sangin a hatzaw ngai sih uhi. A lawching sih uh ichi nuom sih a, hilezong a maitawn (1,2,3,4,5 chidan) te sangin a speed uh a hatzaw ngai sih hi. Tam banga kaikuong banga nuatawnte pen 'Bothut policy' ichite zangte ahi hi. Aziehpen, sepkhietna a kipan in, tuazou chiengin geelna abawl ua, ageelna uapat in tupna ang nei uhi. Tambanga 'Bothut policy' zangte khu kaikuong leh puchih group-te ahi uhi.

USA lutna zong tuabangma in enlei ahoi diing hi. USA lut utna lungsim inei masah angai phot him him a, tuazou chiengin tua i tupna i lawchinna diingin planning hoitah a kisam hi. Tua tegel mai hilou in sepkhietna a kisam penpen hi. I gam ah US lutnuom tampi ium ua, hilezong a lutdan diing ikan tam naisih uhi. Dau hoitah nei diingin tuapen in USA ang tut zieu diing i ut uhi. Hilezong sil tahtah (reality/pragmatism) pen tuabang ana hisih hi.

Step #1: College /University Suina: Tampen United States student visa tawh lut nuomte a diinga a kalbi (step) khatna ahi hi. Na lawm theite'n Catalog leh Application Form ang hah sangun a College/University mama houpi inlen, a Catalog leh laipoimaw dangdang ngen lechin kimeltheina leh kichimatna khat ahia, ahoizaw hi. Internet ah suikhie inlen tuate contact thei lechin ahoi diinga, College/University khat maimai bawl lou in tampi enkuol lechin ahoi leh ahoilou nathei diinga, deiteelna (choice) na neitam zaw diing a, na lunglutna tawh kituoh zong namu zaw diing hi.

Step #2: Kithuzahna (Correspondence): College/University i kai nuomnate apat a Catalog (Ei langah Prospectus kichi), Application form, leh thu poi maw dangdang (Related information) ang hah zou chiengua kipan diing ahi. Application form leh information ei apat adeite uh hoitah leh kimtah a hah diing ahi hi. Admissions director te phone number leh a email ID te uh thei a poi maw mama hi. Ataangpi in, admissions director te khu email in contact lei ahoizaw in kathei hi. Aziehpen, phone a i contact leh ei file tawh um-khawm gige theilou uh ahibanah a nasep ua buoithei mama uh ahiziehin dawnna kichien ang pieh theina diingun sawtpi ngah zel angai a, sum tampi a kiseng thawn zel hi. Tuasangin email hah in i admission dinmun dong zel lei, aman utawh kituoh in athu ang theisah vahiau uhi. A email pen uh office hour ahinah leh ahon gige uh ahiziehin i laihah nini in ang thuh thei paipai uhi. A fel (efficient) thei mama uhi. Tam kithuzahna in i admission process maimai a bei diing ahisih hi. Admission director te hoitah a i houpi leh airport pick-up leh amun itun zou tanpha in ang panpi thei ua a kizen mama hi.

Step #3: Acceptance Letter & I-20: Tampen admission process zawna ahita hi. I application form leh supporting document zousie bukimtah a atunkim chiengin admissions committee te'n ang en ua, tuana patin ang pom uleh Acceptance letter (Khatteng in Calling Letter chi uh) leh I-20 kichi ang hah uhi. Tuate umlou in Embassy/Consulate ah Student visa ngetthei ahisih hi. Tami imu zou chiengin hun atom mamata hi. Bawl diing atam a, hun lah atomta hi. Tuaziehin, kipatbai khela hoi aum sih hi.

Step #4: Passport: Passport pen Regional Passport Office tungtawn a Ministry of External Affairs te'n ang pieh uh ahi hi. Eilangte a diingin RPO, Guwahati ah aum hi. Passport bawlna khu hun lutthei zel ahimanin patbai ahoi hi. Tualeh, TATKAL Scheme kichi khat aum a, tuapen a manlang (expedite service) a bawlna ahi hi. Ahoina ahileh I-20 muzou a ibawl leh a hinna (validity) ang ki pieh (issue) ni a kipan ahiziehin ahoi a, ahoilouna ahileh Visa interview na diinga lai poimawte kaikhawmna diinga hun kihawmthaw ahiziehin passport bawlna ah zong hun tampi alut thei banah a fee zong tampi kipiehbe ahi hi. Passport neisate a diingin i Passport uh hinna (validity) etphat ahoi hi. Abeina (Expiration date) pen USA (Foreign) ilut tana haguh sanga sauzaw ahi diing ahi hi. Pilvan huoi mama khat ahi hi.

Step #5: Laipoimawte Kaikhop Hun: Tampen Acceptance Letter, I-20 leh Passport neizou chienga kibawl ahideu hi. Hilezong khenkhat in university te tawh a kithuzah sungun abawl ua, ahoi mama hi. Atheihuoi khat ahileh Visa interview na tawh kisai a laipoimawte khu ha guh sunga kibawl ahi ngai ahi. Innlanga pata lai poimawte pen a taangpi'n ahing sponsor diingte sum neidan, economic tie leh social tie chite ahi hi. USA a alaisim zou cheinga innlanga hing kile kia diing chi chetna a laite china ahi hi. Tambanga lai kichien inei sihleh Visa mu diing a hamsa mama hi. Tambanga lai paimawte i kaikhop zou chiengin Visa interview diingin Kolkata zot angaita hi.

Step #6: Visa Interview Diingin: I-20 a kigiel laisim kipat hun tawh ni 90 sungin in Visa interview a kibawlthei a, ni 30 sungin USA a kilut thei hi. Tam hun pen a poimaw mama hi. Etsahna in, laisim kipat hun diing pen September 01, 2008 hitaleh, 90 simsuh lei Visa interview theina khu June 01, 2008 vel apat china ahia, Visa imu leh USA lenlut theina khu August 01, 2008 apat china ahi hi.

Innlanga laipoimaw inei teng tawh Kolkata zotsuh angaita hi. Kolkata ah zong ki um maimai lou in lai poimaw bawl diing tampi aum hi. Hun a kinaw a, sil zousie feltah leh hoitah a sai angai hi. Student and Exchange Visitor Information System (SEVIS) fee $100/- pieh na, Visa Application fee leh Servicing charge HDFC Bank tungtawn a i piehna receipt te tawh innlanga ilai poimawte banah Visa appointment letter te khu Visa interview chienga poimaw diing ahi hi. US Consulate, Kolkata-te website http://kolkata.usconsulate.gov/ ah thuchien aum a, tuapen tawh hoitah a ki update gige angai hi. (3)

Step #7: Visa Interview Mun & Hun: Laipoimaw zousie tawh US Consulate, Kolkata ah na interview ni diing chiengin thumkawm leh hoitah a kisakhol kawmin minute 15 masang ngei in na tung diing hi. Ahoi mama khat khu Visa application form pen gate a amanbei a kihawm ahia, tuapen i interview masanga lahkhiet a i kingatna inn/hotel a manmawlou tah a fill-up ahoi hi. A gate a na kiguol masanga pat in na lai poimawte zousie hoitah leh kichuptah in koi inlen, apoimaw bang banga lah/zah thei vahiau diingin koi/kem/puo in.

Gate apat clearance ang kibawl zou chiengin innsung lutna diing tahtah ah khatvei ang ki check kia leuleu a, tuana patin visa interview na mun diing pindan na tungta diing hi. Mi tampi na kiguol ngeingai diing ua, tuate lah a khat nahita diing hi. Tua hun pen i interview laitah sangin pressure ahat mama a, i BP zong ang sangsim zozen hi. Na min a ang kihat diing ngahin na um diinga, mite visa kipie tawh a kipelou tawh namu chiengin nang zong na nurvus sim mama diing hi. Aziehpen Visa interview pen ahun asawt sih a, tua hun tomnou sunga sil tampi hing um diing, hun sawtpi i kisah kholna zousie tuahun a avom leh akang hing kithei mai diing chite in na ngaisutna ang luo vanglah leh na stress level pen ang sangsim diing hi. Hilezong, tuana um zousie mihing ahia, koima maingapla diing umlou ahi chi thei ahoi hi.

Visa interview booth ah ang kihan tangei diinga, nang zong dingtou pai in tua window lang nazuonta diing hi. Tuanah na stress level san tawh bangtawh 'Good morning/Good afternoon' chite leh 'How are you today?' leh 'How may I help you?' chite bang na zahkhiel zengzung phiel diing hi. Tuanah dohna tuomtuom ang dongta diing ua, tuapen hoitah leh kilawmtah a na dawn diing a kisam hi. Zau tawhluot leh maingal tahluot ahoi sih a, oversmart chi himhim bawllou diing ahi hi. Ang thudoh diingte uh a unpi'n kichientah in genthei sih lei zong a taangpi'n USA a lai naism zou chienga innlanga nang kilekia teiteina diing tawh kisai ahimai diing hi. Interview hing bawlte'n USA a umden sawm danin ang ngai diing ua, tuapen na palsat diing ahi hi. Athu maimai a palsan diing hilou in lai tampi tawh na laa diing ahi hi. Na thugente leh na document tawite a hat sihleh Visa mu diing pen a kilam-et huoi sih hi. http://visa.graduateshotline.com/visaques.html en himhim inlen tuana dohnate dawng mawngmawng vawi.... (4)

Step #8: Visa Interview Result: Na interview result pen theithei ahipai hi. Na passport ang lahpieh uleh visa mu diing lam-etna aum a, na passport ang lahpieh sih ua, laidal khat tawh ang kilesah uleh na laidal en lechin ang nielna point te uh agen diing uhi. Tuate na palsat na diing lai nanei leh interview na bawlkia thei a, ang ki enchienta mama diing hi. Tuaziehin, na interview masahna pen ah lawchin sawm inlen, tuana diingin hoitah in kisakhol in. Visa namu diing leh na passport ang lahpieh diingua, tuapen kaalkhat taangpi sungin a Visa lai na passport a belin na application form a adress na pieh pen ah ang hah diing uhi.

Step #9: Visa Muta: Khankhat sunga hun nuompente lah a khat khu Visa ngazou laitah ahi hi. Na lungsim anui nui mai diing hi. Aziehpen, na utna gam alut diing leh na lungtup tangtung chinate banah mi tampite (Laisiem hiin laisiemloute, hausa hiin mizawngte) mu zoulou hamphatna mu nahi ziehin na lungsim sungah nopna adim mai diing hi. Tua laitah vang a taangpi thu a gen in mite en pa/nu nahi ziehin a lim alien diing hi. Ann hing neehpi diing, singpi hing khelai diing, ahing houpi diing chite banah na innsung mite'n zong kikhen diing naita ahiziehin ang khela mama diing uhi. A nopna lah atam a, lunglenna zong lah atam hi.

Step #10: Zin Diinga Kisahkholna: Visa muzou nua a lungsim nopna tawh na zinna diinga kisahkholna ang kiphu lemlumta diing hi. Bangteng puoh diing, koi teng houpi diing, airlines bangte zui diing, etc. chite in na lungsim a luodim maita diing hi. Tuahun chiengin USA a na school kaina diingte min leh a phone numberte uh banah imi isa te umna leh a phone number te uh thei ahoi hi. I Zou puon, Bible, Zou laibu nazah nuom deute, Zou video leh audio te, niihten-puonsil leh nangma mimal sil a na poimawte na puoh ahoi hi. Puon na zahtawm diing honkhat na puoh lou leh vanman USA ah gintat sangin atam mama hi. Vanzah dangte ang kipieh vangin puonsil-niihten ang kipe kholsih diinga, zong a kidei talaw sih hi. Second-hand puonsil eilang bangin a kidei talawsih hi. School kai diing ihi buong leh USA a um laibu leh vanzahte sangin Zou necktie honkhat puoh a ilawmte leh i sangsyete gift diing zong ahoi a, zong a lungdamzaw uhi.

Step #11: Ki-mawhgen Ngamlou: Gamdang pei pen vanleng kellei I totzou chiengin zong vai kichien chi umthei nai tuonlou ahijiehin koima kungah a kigen ut kholsih hi achi uhi. Tuama bangin Passport, Visa, Air ticket leh show money neikim ngong nanlechin zong na leenkhietna diing Vanlengphuol apat ahiei, na kumna diing Vanleengphuol apat in zong nasemte’n ang kilesah kia ek thei hi.

Step #12: Gamdang Peina a Hun Nuompen: Gamdang peina diingah Visa muzou leh Vanleng ticket buoipi a I kipei laitah chite hunnuompen kipatna ahi mai hi. Vanleng ticket lah hun chieng-in Travel Agents-te atamthei pen contact ahoi hi. Vanleng ticket pen na pei masang ha ni/thum tuoma lahkhol diing ahoi hi. Ahun angnai chiengin aman tawmna kinga zoulou in idei hun a Vanleng ticket mu chipen a hamsa mama hi. Vanleeng tuanman (ticket) pen kibang louin a tam man leh a tawm man um ahi. Tu tana tawmman lawite pen Royal Jordan Airlines, Singapore Airlines chite ahi deu a, a tammanna te pen British Airways, American Airlines, Swiss Airlines chite ahi deu uhi. Ticket pen kile kiana diing (return) tawh lakhawm lei a kiman zaw hi. Ticket zuah travel agent te pen a muonhuoi leh muonhuailou um thei ahijiehin pilvan huai ahi.

Visa muzou leh Vanleng ticket muzou/lahzou tung teng pen hun nuompen ahi hi. Tami hun sungin mi maipha aki-nga mama hi. Airport zuona car tawh i tai vengveng laitah leh Vanleng kotbienga nasemte (crews) hing vaidawn laitah vel pen mipi I tan mama laitah ahijiehin anuom mama hi. Continental Vanlengpite sung air condition nuom mama a I tou hit-hiet tuung vel, Vanleng (jet) hatseng kisa a a khawl tawh kibang lienga I ngaihsut teng lai hunte zong hunnuom khat ahi hi.

Step #13: Vanleeng Sung-ah: Vanleng tuan pen a nuom mama diing a bat vangin mi namkim tawh kitoukhawm detdot, sun tawh zan tawh dahkaal tampi touzing diing ahijiehin a kikham thei hi. Van sangpi a leng ahijiehin hui siengthou diih/hiip diing taahsap thei ahia, iimut zong kichien mellou thei ahijiehin chidamna in lel mama thei ahi. Vanleng khenkhat ah za a teepte a sawng tungah, a teep loute a sawng nuoi-ah a kitousah hi. Vanleng tunga kihawm neehthei dawntheite pen zatui zaha (chemical) tawh kibawl a sawtpipi kikeemching ahibanah a bung sungah a lum tawh a vot tawh nam tuomtuom kikoikhawm, kihenkhawm ahijiehin tuituoh abat ngia ngua vangin chidamna diingin ahoi kholsih hi. Tuachieng, Vanleng tungah thau, tem, puantena, battery, meigit, magnet, a kikham gui thei tui lamsang ken a kikhaam a, puoh loutheilou ahilezong registered luggage ahi kul ahi. Mi piching khatin van kg. 30 tan masuan thei hi.

Step #14: Keima Siltuoh: Imphal apat in Indian Airlines ah tuongin Kolkata kazuon ua, tomkhat kalen zou un, Lengpui Airport (Mizoram) a tomkhat ka khawlzou un dah 2:30 pm vel in Netaji Subhas Chandra Bose International Airport, Kolkata ka tungta uhi. Kolkata apat in August 22, 2003 zingmawng nai 7:50 A.M. in British Airways in ka lengkhie uhi. Continental Vanlengpite sung pen Domestic Airlines (Indian Airlines bangdeu te pawl) sangin a standard zaw tham hi. Kou tounate pen Boeing 747 – 400 achite pawl uh ahia, mi 390 tuontheina ahia, alien pente ahi hi. Touna teng ah T.V. a kithuo a, kou tuonna pen ah Chennel 13 tan a um hi. Tam Chennel 13 te lah ah khat khu MAP ahia, tuapen in i Vanleng tuanna pen geina tantan alim in ang ensah hi. Asandan (Altitude), Alen hatdan (Ground speed), Zotmun gamlatdan (Distance to Destination), A Vanleng umna chet a kholum khovot (Temperature Outside), Kipatkhietna a dah ginzat (Local Time at Origin), Tunna diing a dah ginzat (Time at Destination), Tunna muna tua laitah a dah gingzat (Local time at Destination) leh Hui hatdan (Head Wind) chite zousie a ki enthei zing hi. I vanleng lim zong gam atot dan danin agam amuol tunga alen dandan in a kilang hi. Etsahna diingin: Moscow khopi tungzawn a kalen laitah ua tomkim a ka chiemte silte envai:

1. Altitude: 35, 000 feet
2. Ground Speed: 822 km/h
3. Distance to Destination: 2531 km
4. Outside Temperature: -54*c
5. Local time at origin: 14:50
6. Head Wind: 55.43 km/hr

Tambang dandeu in i umna teng a theithei mai hi. Alim tawh kithuo ahijiehin geinateng alim a zong etthei zing ahi hi. Nuom mama mai hi. Neeh lampang ahileh vanleng tungah atam mama mai hi. Dei dan dan teel a du zaza neeh mai diing ahi. Breakfast zou in khat vei ni vei vel kane man a, eilam dah 4:00 P.M. velin lunch (ann zing ann/sun ann) ang hawm ua, themkhat ka neeh zou in breakfast apat a tawplou phiel a neehthei dawnthei nezing dawnzing a ka umdante, lunch a tuithei dante tawh inn langate neeh muzoulou zen a khosa pankai zena nasem ka innkuonpite, pawlpite, chi leh namte leh mizawng mi liengvaite ngaituona in ka ngaituona zousie lamangin, tuitah a ka neh diing ka ann neh hun diing zousie khu luonhi leh nainap siana’n kazang kha a, nehthei kichi mawng mawng ka nethei nawnsih hi. Ka kam a ka hen sawm chin in hitui naptui in ang tum zing hi. Tam hun khu Baltic Tuipi tunga ka len laitah uh ahi.

Afghanistan (masang laia USA te’n Osama Bin Laden abeina mun uh) tung velah ka leng ua, laibu a kigiel ma bangin agam agaw mama a, sehneeh gam dandeu ahi mai hi. Vanleng tung apat a kihoimu mama hi. Tuate ka mu chiengin igam hoidan leh nopdante ka theikhie a, Pasian min thupi kaphat hi. Kolkata apat a hun sawtsim pikhat kalen zou un London International Airport amau lang a diingin nitahlang dah 4:00 pm (6:12 min. 05 sec. IST) in London Heathrow Airport bawta ung. Ni asang mama nalai hi. London International Airport thu pidan khu a minute chinin vanleng atung leh alengdoh a kiphamat zing hi. Vanleng en utte a diingin mittai ahuoi mama diing hi. Dahkaal ni vel London Airport a khawlzou nua in USA zuon diing British Airways BA 299 kichi khat ah ka tuong kia ua, amau nitahlang dah 6:00 pm velin London vanleng phuol ka nuasie ta uhi.

Atlantic Tuipi tungah sawtpi ka leng ua, Greenland nuoideu ah nitahlang-in ka leng uhi. Nisa nuoi a leng zing kahi uhi. Vanleng tungah thumna kanei mun mama hi. Ajiehpen vanleng apat a leitung i etleh a lamdang a, Pasian thupina leh a silsiemte hoidan a lamdang hi. Lapite 19: 1-2 en him him vawi! Tuate'n ka lung akhoi mama hi. USA tunna diing minute 35 in ang sap hiel chiengin tung diing tahtah ka hita amah china tawh Pasian kungah minute 10 diingvel lungdamthu genna leh panpi ngetna kanei hi. Nitahlang dah 6:15 P.M. in ka tunna diing khopi International Airport ah lenglutta ing. Kolkata a kalenkhiet ua patin USA katun tan uh dahkaal 20 leh minute 55 ahi hi. Sun khat leh zan khat phiel ahia, hinanlezong August 22, 2003 (Ziltawpni) a kipan pen August 22, 2003 (Ziltawpni) amau nitahlang dah 6:15 in ka tung uhi. Tam hun in ni atum naisih a, August 22, 2003 (Ziltawpni) ana hinalai hi. Bangchi ahiei?

Kolkata a ka vante tawh kikhen pen tua Airport ah kala pan hi. Customs leh Immigrations te'n abawl diing teng uh abawl zou un ka pawtkhie a, ahing pick-up diingpa tawh 7:15 pm velin ka kimu uhi. Tuahun pen nitumzou khomui kipat hun ahi hi. Tuana patin taipai in dahkal thum diing vel katai zou un ka umna diing Apartment 11:00 pm in ka tungta uhi. Zan dah 11:00 pm hengta ahijiehin ka lawmpan ang peisanta hi. Eilam innte sangin keima tanga ka umna diing inn khu a thupi zaw tham tham hi. Pasian kungah nuomthu tut-in sawtsim pikhat a inn umdante en kawi kawi in kei zong ka tawldamta hi.

Step #15: Patauna Kipan: US khopi na tun masangdeu, Immigration-te lai (I-94) fill-out diing hing kipieh apatin na ngaisutna hing ki-lamdang in patauna hing kipan kha thei diing ahi. Tua form-ah eima gama address leh US gama I tunna diing mun address, telephone number, email etc. gel hing kul pai ahia, Passport leh I-20 ahisihleh sponsor letter te hoitah a etphat saan angai hi. Form te ah na last name, first name, middle name, SS# (Social Security Number) leh mode of entry chite hoitah a na gel, na dawn ngietngiet diing apoimaw hi. Ajiehpen tua nia na gelh/dawnna bangbang tawh US kumpi'n ahing chiemte suoh diing ahi hi. A poimaw mama pen na Passport a na min gel dan pen na zatsuoh diing ahi. SS# pen US gamsung na tun chiengin a ang pieh diing-uh or na apply diing, mode of entry pen vanleng lam maw, tuipi lam maw, ahi bang bang-a gel lel diing ahi.

Step #16: Navah Diing Poimaw: Flight connection a tuong kha nahileh pilvang mama in. Na kum chiengin lampi khat nazui diing a kot ni – atungta te leh flight connection nei nalaite a diing aum hi. Flight connection kibawlna Airport ah mi kiheidan dan theisiem in. Na buoi leh asung a semte (Uniform silte) kungah dong in. Ki-report na diing, na ticket tha pen, na ngahna mun diing leh adang dang um nalai ahijiehin pilvang mama in. Na flight connection nala lou leh adang chance nanei sih diing hi. Tuabangin na tun na diing tahtah (Port of Entry) natun masang tengin bawlzing in.

Na tuna tah tah diing (Port of Entry) Vanlengphuol a na kum phetin na tuanpite peina zui pai in len International Arrival chi counter lang-ah napei diing hi. Tuanah na Passport, I-20 leh I-94 te humkawmin Immigration & Naturalization Service-te masang-ah na ding diing hi. Tuanah pilvang mama in. A hing houpi masangsie hamlou in ngah in. A hing doh chiengin kichientah in dawng in len, a dang gen belap sin. Tuamun pen Port of Entry achina mun uh ahia, na tunga alungkim zou sih uleh tuamun apat a zong ang nuasawl thei uh ahi chi thei in. Immigration & Naturalization Service te’n ang thudohna azaw chieng-un na Passport leh I-20 ah seal angta pieh diing ua, I-94 kichi Arrival & Departure record (Vanleng tunga na fill-out pen) tunkhat ama un akemta diing ua, nang tunkhat na Passport Visa page pang langkhat ah ang bepiehta diing uhi. Tuazouchiengin, Luggage claim na (van lahkhiatna mun) lam manaw pai in len, nang van hing tun chiengin International Exit kichina mun na pawtna diing a kigelna mun lang-ah pawtkheta in.

Airport pick-up nanei theina diingin nazin masangin hoitahin plan bawl in. Na tuna diingte kungah Airport a hing dawn diing ngen manghil sin. Tuate nanget chiengin na tuonna Vanleng min, natun hun diing, na tun na diing leh poimaw nasah teng akimthei diing pen in hil in. Gamtuom a ilut tahtah chiengin uimaw gamphu kibang ahi. International Exit ah Vanleng phuol a hing dawn (Airport pick-up) nanei leh ama’n ang na-ngah diing hi. Ang vaidawnte tawh iki-mu hun zong hunnuom pente lah a khat ahi hi. Tuabang neilou nahi a, tuana pat a pei nalai diing nahileh na hawna diing khuo manawdan diing lana lai kita en kia in. US Airport tun phetin na deibanga na zah diing phone, a card lei himhim in. Na tupna khuo na tun zou chiengin a nuoia bangin khat zou chieng a khat bawl diing a um diudeu hi.

Step #17: Cultural Shock: Mi pawlkhat in US gam tung zousie koima lungkhamna himhim um nawn lou diingin angaituo uhi. Hinanlezong a phual tun chiengin tua tawh kilebul lienin, a teeh a khang mi zousie nasep diing lunghimawa, manla chietna, khat leh khat ki awlmawh louna (stress and depression) tamna pen gam na hi zaw hi.

America mipite pen a civilization uh a upat zou banah minam khangtou tuom tuom kigawmkhawm, highly cultured ahijiehun gamtat luheina ah a pilvang mama ua, atei thei mama uhi. English na siam lou lam theisiem nan ulezong "Your English is every good. How long have you been in US?" hing chi veve nalai diing uhi. America te zousie I kimu pat ni in thunuom mama ua, lamet huoi mama danin ahing tanau bawl vangun a hunnua chienga na maingap bawl vangin hing don beehlou pawl zong umkha thei diing hi. Mi pawlkhatte bangin hing kitheimawbawl lieng diing uhi. Amau pen privacy thupi se uh ahijiehun mi tawh kipawl nuomsa khollou uhi. Amau pen na lamet bang lou diing ahijiehin na hasietna leh lungkietna suohin "America te mi hoi um sih" chi kha thei diing hi teh. Tam hun pen Cultural Shock kichi thuoh hasa a kisah mama hun laitah hi in, innlam, gamlamah kile kia nasawm hun zong tam mama kha diing hi. Hinanlezong thuoh tentun in hilechin tami cultural shock hun pen kum khat apat kum ni kiim vel chieng hing kam lel diing ahi achi uhi.

Step #18 American Hindan Zang: American hindan pen ei Zomite hindan tawh nasatah a a kikhiet ziehin cultural shock inei uhi. Mi gam a um ihi chiengin amau chidan leh khoiheidan ette a chidan a kiphumna (cultural assimilation) nei ahoi hi. Innlanga ipei kia chienga eima chindan manghil a American hindan a hin zong hing mawlhuoi kia veve ahi. Kimu chienga “Hi Mr/Miss…… (A min nathei leh amin a han di)” chivel azang mun ua, I kitheipi due ahileh “Hi Mr/Miss……how are you doing? What‘s going on?” chivel ahia, tua banga ang doh vang ua I bawl teng leh thu teng ban gen diing china hituanlou ahi. Dawnna kilawm ahileh “I am fine, thanks” chite leh “Not much, how about yourself?” chite khu a kizang taangpi hi. Thupoimaw ahilou leh tuateng a greetings zaw ahi hi. Thu nepnawi bangen nianua chipen hun beisah ahi hi. Thu saupi gen diing ahiei, lai gel diing tampi um ahisih leh dinsa a houlim chivel zong a thangsah mama uhi. Eilang dana hotel sunga puilut dep a thu manlou teng gengen chite aching sih uhi. Houlim chienga na lawmpa/lawmnu maitang na et sihleh ama un hing theisiem lou di uh ahi. A maitang a mittang ma en pimpem a houlim di ahi. Tungsie nuoisie chi um sese lou a nop asah bang ua houlim leh khut vih ziah ziah mai di ahi.

American te pen sip dingdeng a um theiloute ahi uhi. Mitawh a um-khawm chieng ua thu khat tei gen diing, houlim bawl diing a ut uhi. A thupi umsih lezong zing ninou suoh kilawm dan pou sip dingdeng sangin a houlim zaw uhi. Tuachieng in a kikhen diing chiengun “Have a nice day” chite leh “I am going to talk to you later” (“Ama tok to ye later” chia ki pronounce atazen ve!) Tami ang chi vang ua ang houpi kia teitei diing ua ki lam-et diing hi tuanlou ahi.

Hun thupisimna (Punctuality) a ngaisang mama uhi. Hun a kibawl leh a hun tawh kituoh chet a vai kihawm ahipai hi. “Dah 9:00 kichi hiven dah 10:00 chieng tung lei kituoh chet va!” chidan umlou ahi. Neeh leh dawnna aum leh zum siamsuam a du napi a dulou kipang a, ang sawl tentun diing uh I ngah leh ki ngahkhiel ahi mai ve. (100% guaranteed) Party diing khat, birthday ahiei ahilouleh nehkhopna ahiei dawn khopna khat a ang kichiel a na haw/pei sawm leh na sum diing kipuoh in. Koima’n hing ki khelai het lou diing ahi. Munkhat a toukhawm a na neehkhawm zengzung vang un a man pieh chiengin koima’n nang a diing hing piehkep kawi lou di ahi. Tampi um nalai in tamtan chi phot mai vai!

Conclusion: US gam hing zin diing-te a diingin ka siltuohte apat khang kihilna a nei zozen diing hoi kasha pawlkhat aum hi. A gam pen sum suina a hoi, mihing suohtatna gam (land of the free), sil zousie a kiningchinna (unlimited resources) gam ahjiehin idei dei kibawlthei, kineiehei (unlimited opportunities), Dan zatat mite (law abiding citizens) ahi banah a sawtnua chienga gammi suohna (citizenship) nangawn kingathei ahia, 'Vangam maleepna gam,’ ‘Bawngnawi leh khuoizu luonna gam,’ ‘ Zomite a diinga I Canaan gam uh’ leh adang dang ci-a mite gengen ahi hi. Lunglut vang ahuoi thouna hi. Hinanlezong, ka siltuohte noute’n zong natuoh thou thou diing-uh ahijiehin thei masa ulechin a zangkhai tuom mama diing hi. Ke’n uimaw gamphu banga kalenna-te apat a kaphuhkhah silte khu khang kihilna a nei diingin kadei vawt a, tuate apat a panlah diingdan neithei lei ahoi mama diing hi. Gamdang peina diingin sil thum a poimaw hi. Tuate khu I gam kumpi apat a gamdang pei phalna Passport, I peinuomna gam kumpi apat a phalna Visa leh I peina ding Vanleng ticket ahi hi.

*********************
Ref:
2. Turner Jr., Robert G. Ph.D: Your Life Is Your Business, Education Direct, Inc. Scranton, PA 2001 pp. 27,28
3. http://kolkata.usconsulate.gov/
4. http://visa.graduateshotline.com/visaques.html
Tami article pen Sep. 07, 2003 ni'a ka gelsa khat leh April 13, 2008 a tami blog a na suohta "United States a Laisim Diingin: Zomi Sangnaupang Pawlpi mi USA a Laisim Nuomte a Diingin" chia kagel tawh September 16, 2008 a ka gawmkhawm ahi hi. Revised edition ahi hi.

No comments:

Post a Comment